Get it on Google Play
Download on the App Store

श्याम 23

४. मी राम राम म्हणवून घेत होतो

मी मुंबईहून कोकणात आलो. पालगडच्या मराठी शाळेत माझे नाव घालण्यात आले. मी मराठी दुस-या इयत्तेत काही दिवस होतो. मराठी दुस-या इयत्तेत आमच्याच गावातील धोंडोपंत भागवत म्हणून एक शिक्षक होते. त्यांच्या वर्गातील मुले आली म्हणजे सर्वांना रांगेत ते उभे करीत. मग हातातक छडी घेऊन ते विचारीत, 'दात घासलेस का ? शौचास जाऊन आलास का ? डोळे धुतले नाहीस वाटते ?' जी मुले शौचास जाऊन आलेली नसत त्यांना धोंडोपंत घरी पाठवीत. आम्हाला त्यांचा राग येत असे; परंतु ते करीत तेच योग्य होते. शिक्षण हे प्रथम देहापासूनच सुरु झाले पाहिजे. स्वच्छतेचे धडे वर्गात वाचतात; परंतु मुले स्वच्छ आहेत की नाहीत या गोष्टींकडे शिक्षकांचे लक्ष क्वचितच असते.

बंगालमध्ये डेव्हिड हेअर म्हणून एक गृहस्थ कलकत्त्यात होऊन गेले. १८५० च्या सुमाराची गोष्ट आहे. त्यांनी हिंदी मुलांसाठी शाळा काढली होती. प्रथम त्या शाळेत  कोणी मुले पाठविनात. परंतु डेव्हिड हेअर घरोघर जाऊन मुलांची भिक्षा मागत. त्यांची कळकळ व तळमळ शेवटी यशस्वी झाली. शाळेत मुले येऊ लागली. शाळेत मुले आली म्हणजे डेव्हिड हेअर आधी काय करायचे ? ते मुलांचे दात पहावयाचे. ज्यांचे दात स्वच्छ नसतील त्यांचे स्वच्छ करावयाचे, मुलांचे डोळे पुसावयाचे. कोणाच्या सद्रयाला गुंडी नसेल तर गुंडी लावायचे. सद्रा फाटलेला असला तर शिवून द्यावयाचे. कपडे मळलेले असले तर 'चल आपण धुऊ' असे म्हणावयाचे. हे डेव्हिड हेअर कलकत्त्यातील लोकांना देव वाटू लागले. ते जेव्हा मेले तेव्हा त्यांच्या प्रेतयात्रेस न युरोपियन आले न अँग्लो इंडियन ! ' डेव्हिड हेअर हे हिंदाळलेले आहेत' असे त्यांचे साम्राज्यवादी जातभाई म्हणत. हिंदी लोकांनी डेव्हिड हेअर यांचा अंत्यविधी केला. त्यांच्या नावाचे एक हायस्कूल कलकत्त्यास आहे.

डेव्हिड हेअर हे खरे बालशिक्षक होते. आमचे धोंडोपंत तसेच होते; परंतु ते छडीने आरोग्य शिकवीत. दुस-या इयत्ततील महत्त्वाची अशी गोष्ट मला आठवत नाही. दुसरी, तिसरी या इयत्ता झाल्या. मी चौथ्या इयत्तेत गेलो. चौथ्या इयत्तेत असताना मी खूपच वाचले. पोथ्यापुराणे वाचली. रामराम म्हणण्याचे त्या वेळेस वेडच मला लागले होते. सायंकाळी शाळेतून घरी आलो की, मी रामराम म्हणत फे-या घालावयाचा. मी एके दिवशी वडिलांना म्हटले, 'भाऊ ! आज पाच हजार व काल दहा हजार.' भाऊनी विचारले., ' काय पाच हजार व काय दहा हजार ?'

मी त्यांना म्हटले, 'ओळखा.' ते म्हणाले, 'नाही ओळखता येत. सांग तू काय ते.'

'मी रामाचा जप करतो. दहा हजार झाला. आजचा पाच हजार.'

भाऊ म्हणाले, 'तुझा जप फुकट गेला !'

मी त्यांना विचारले, 'का ?'

ते म्हणाले, 'आपण काय करतो, हे दुस-याला सांगितले तर केलेले व्यर्थ होते. विशेषत: देवाच्या संबंधी आपण जर काही केले सवरले तर त्याची वाच्यता करु नये. आपण आपली फुशारकी मारतो असे ते होईल. देवाला फुशारकी आवडत नाही. जेथे जेथे फुशारकी असते तेथे श्याम देव नसतो.'

श्याम

पांडुरंग सदाशिव साने
Chapters
श्याम 1 श्याम 2 श्याम 3 श्याम 4 श्याम 5 श्याम 6 श्याम 7 श्याम 8 श्याम 9 श्याम 10 श्याम 11 श्याम 12 श्याम 13 श्याम 14 श्याम 15 श्याम 16 श्याम 17 श्याम 18 श्याम 19 श्याम 20 श्याम 21 श्याम 22 श्याम 23 श्याम 24 श्याम 25 श्याम 26 श्याम 27 श्याम 28 श्याम 29 श्याम 30 श्याम 31 श्याम 32 श्याम 33 श्याम 34 श्याम 35 श्याम 36 श्याम 38 श्याम 39 श्याम 40 श्याम 41 श्याम 42 श्याम 43 श्याम 44 श्याम 45 श्याम 46 श्याम 47 श्याम 48 श्याम 49 श्याम 50 श्याम 51 श्याम 52 श्याम 53 श्याम 54 श्याम 55 श्याम 56 श्याम 57 श्याम 58 श्याम 59 श्याम 60 श्याम 61 श्याम 62 श्याम 63 श्याम 64 श्याम 65 श्याम 66 श्याम 67 श्याम 68 श्याम 69 श्याम 70 श्याम 71 श्याम 72 श्याम 73 श्याम 74 श्याम 75 श्याम 76 श्याम 77 श्याम 78 श्याम 79 श्याम 80 श्याम 81 श्याम 82 श्याम 83 श्याम 84 श्याम 85 श्याम 86 श्याम 87 श्याम 88 श्याम 89 श्याम 90 श्याम 91 श्याम 92 श्याम 93 श्याम 94 श्याम 95 श्याम 96 श्याम 97 श्याम 98 श्याम 99 श्याम 100 श्याम 101 श्याम 102 श्याम 103 श्याम 104 श्याम 105 श्याम 106 श्याम 107 श्याम 108 श्याम 109 श्याम 110 श्याम 111 श्याम 112 श्याम 113 श्याम 114 श्याम 115 श्याम 116 श्याम 117 श्याम 118 श्याम 119 श्याम 120 श्याम 121 श्याम 122 श्याम 123 श्याम 124 श्याम 125 श्याम 126 श्याम 127 श्याम 128 श्याम 129 श्याम 130 श्याम 131 श्याम 132 श्याम 133 श्याम 134 श्याम 135 श्याम 136 श्याम 137 श्याम 138 श्याम 139 श्याम 140 श्याम 141 श्याम 142 श्याम 143 श्याम 144 श्याम 145 श्याम 146 श्याम 147 श्याम 148