Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

ग्रंथपरिचय 12

ब्राह्मण-ग्रंथ व उपनिषदांप्रमाणें पालि वाङ्मयांतहि अनेक वाक्यें व शब्दप्रयोग यांची पुनरुक्ति आढळते. सुत्तनिपात ह्याला अपवाद नाहीं. सुत्तें ३, ६, ७, १३, १४, १६, ३०, ३१, ३५ ह्या सुत्तांत कित्येक गाथांतील शेवटला चरण धृपद म्हणून वापरलेला आहे. इतर पालि पुस्तकांप्रमाणें येथेंहि हृदयाला भिडणार्‍या भरपूर उपमा, उत्प्रक्षा, रूपकें किंवा दृष्टान्त आढळतात (४६, ४८, २०१, २५५, ३२१, ३५३, ४४३, ४८०, ८३१, ९२०, १०१४). मूर्ख माणसांची तुलना अर्धवट भरलेल्या भांड्याशीं किंवा खळखळणार्‍या ओढ्याशीं केली आहे तर शहाण्या मनुष्याला शान्त सरोवराची किंवा शान्त नदीची उपमा दिली आहे (७२०-२१). या उपमा किती सार्थ आहेत! एकें ठिकाणीं आपल्या नातेवाइकांत बसून बोलणारा माणूस जेव्हां मृत्यूनें ओढला जातो तेव्हां त्याला वधस्थानीं खाटकाकडून ओढल्या जाणार्‍या गायीची उपमा दिली आहे (५८०). दुसरे एके ठिकाणीं एकमेकांशी झोंबाझोंबी करणार्‍या या जगांतील माणसांना उथळ पाण्यांत जीवनाकरितां तडफडणार्‍या माशांची उपमा दिली आहे (९३६). गृहस्थाश्रमी मनुष्य मुनीची बरोबरी कदापि करूं शकत नाहीं, हें दाखविण्याकरितां एक अतिसमर्पक दृष्टान्त दिलेला आहे. ज्याप्रमाणें निळी मान असल्यामुळें सुंदर दिसणारा व आकाशांक (थोडेंसे) उडणारा मोर ह्यास हंसाची गति कदापि प्राप्त होण्याजोगी नाहीं, त्याप्रमाणें गृहस्थाश्रमी मनुष्य मुनीची कदापि बरोबरी करूं शकणार नाहीं (२२१).

छन्दोरचना :- सुत्तनिपाताचीं सर्वसाधारण छन्दोरचना म्हणजे जुने वैदिक छन्द-आठ अक्षरांचा अनुष्टुभ्, अकरा अक्षरांचा त्रिष्टुभ्, किंवा बारा अक्षरांचा जगती. या छन्दांतून अक्षरांची संख्या ठराविक असते. परंतु अक्षरांच्या ह्नस्वत्वाकडे किंवा दीर्घत्वाकडे लक्ष दिले जात नाहीं. या वैदिक छन्दांत छन्द:शास्त्रांतील उत्तर कालीन गणपद्धतीचा अवलंब केला जात नाहीं. सुत्तनिपातांत आपणांस कांहीं ठिकाणीं उत्तरकालीन गणवृत्तांपैकीं इन्द्रवज्रा व उपेन्द्रवज्रा यांचें मिश्रण झालेलें आढळतें (२०८-२१२-२१४-१९). कांहीं ठिकाणीं वंशस्थ व इन्द्रवंशा यांचेंही मिश्रण आढळतें (२२१, ६८८-९०). कांहीं गाथा तेरा अक्षरांच्या आहेत (२२०, ६७९-८०, ६९१-९८). त्यांना अतिजगती असें म्हणतात. पण त्यांतील पंक्तींचें पृथ:करण केलें तर गणपद्धतीच्या कोणत्याहि एका वर्गांत बसतीलच असें नाहीं. कांहीं गाथा वैतालीय वृत्तांत आहेत (३३ ३४, ६५८-५९, ८०४-१३). कांहीं औपच्छन्दसिकांत आहेत (१-१७, ८३-८७, ३६१-७३). कोकालियसुत्तांतील (६६३-७३) गाथांचें वृत्त वेगवती असून थोडाफार लवचिकपणाही त्यांत आढळून येतो. कांहीं गाथांची शब्दरचना निर्दोष नसल्यामुळें त्या नीट सुरांत म्हणतां येत नाहींत (१४३-१५२, ९१६-३४). यामुळें त्यांना सर्वसाधारण गाथा या नावानें संबोधलेलें बरें.

उत्तरकालीन संस्कृत वाङ्मयांतल्याप्रमाणें या ग्रंथांत काव्यरचनेचे ठराविक नियम पाळलेले दिसत नाहींत. अनुष्टुभ् छन्दांतील कित्येक गाथांमध्ये सहा पाद किंवा चरण आढळतात (३०३, ३०६-३०७, ५४७, ७३९, ७५१, ७६२, ७६३, ९९२). त्रिष्टुभ् वृत्तांतीलही कांहीं गाथांत पांच किंवा सहा पाद आढळतात (४६९, ४७८, ५०८, ८६३, ८७५,). कांहींत सात किंवा आठही पाद आहेत (२१३, २३१, १०७९, १०८१, १०८२). गाथा ६५९ मध्यें आपणांस वैतालिय वृत्तांत पांच पद आढळतात. कांहीं ठिकाणीं अनुष्टुभ् व वैतालीय यांचें मिश्रण आढळतें (१५३, ४५७, ५४०), तर कांहीं ठिकाणीं अनुष्टुभ् व त्रिष्टुभ् यांचें मिश्रण आढळतें (३२७, ४५९, ४८२, ४८६, १०५५ ते २०६८, ११४९).

अशा रीतीनें ह्या ग्रंथाचा परिचय सर्व साधारण वाचकांसही उद्बोधक होईल अशा रीतीनें करून दिला आहे. जिज्ञासू लोक हा ग्रंथ प्रत्यक्ष वाचूनच त्याचा परिचय करून घेतील अशी आशा प्रदर्शित करून हा लांबलेला ग्रंथ-परिचय पुरा करतों.

स्वाध्याय, पुणें                                                                      पु. वि. बापट
२०/७/५५

सुत्तनिपात

धर्मानंद कोसंबी
Chapters
प्रास्ताविक चार शब्द 1
प्रास्ताविक चार शब्द 2
भाषातरकारांची प्रस्तावना 1
भाषातरकारांची प्रस्तावना 2
भाषातरकारांची प्रस्तावना 3
ग्रंथपरिचय 1
ग्रंथपरिचय 2
ग्रंथपरिचय 3
ग्रंथपरिचय 4
ग्रंथपरिचय 5
ग्रंथपरिचय 6
ग्रंथपरिचय 7
ग्रंथपरिचय 8
ग्रंथपरिचय 9
ग्रंथपरिचय 10
ग्रंथपरिचय 11
ग्रंथपरिचय 12
सुत्तनिपात 1
सुत्तनिपात 2
सुत्तनिपात 3
सुत्तनिपात 4
सुत्तनिपात 5
सुत्तनिपात 6
सुत्तनिपात 7
सुत्तनिपात 8
सुत्तनिपात 9
सुत्तनिपात 10
सुत्तनिपात 11
सुत्तनिपात 12
सुत्तनिपात 13
सुत्तनिपात 14
सुत्तनिपात 15
सुत्तनिपात 16
सुत्तनिपात 17
सुत्तनिपात 18
सुत्तनिपात 19
सुत्तनिपात 20
सुत्तनिपात 21
सुत्तनिपात 22
सुत्तनिपात 23
सुत्तनिपात 24
सुत्तनिपात 25
सुत्तनिपात 26
सुत्तनिपात 27
सुत्तनिपात 28
सुत्तनिपात 29
सुत्तनिपात 30
सुत्तनिपात 31
सुत्तनिपात 32
सुत्तनिपात 33
सुत्तनिपात 34
सुत्तनिपात 35
सुत्तनिपात 36
सुत्तनिपात 37
सुत्तनिपात 38
सुत्तनिपात 39
सुत्तनिपात 40
सुत्तनिपात 41
सुत्तनिपात 42
सुत्तनिपात 43
सुत्तनिपात 44
सुत्तनिपात 45
सुत्तनिपात 46
सुत्तनिपात 47
सुत्तनिपात 48
सुत्तनिपात 49
सुत्तनिपात 50
सुत्तनिपात 51
सुत्तनिपात 52
सुत्तनिपात 53
सुत्तनिपात 54
सुत्तनिपात 55
सुत्तनिपात 56
सुत्तनिपात 57
सुत्तनिपात 58
सुत्तनिपात 59
सुत्तनिपात 60
सुत्तनिपात 61
सुत्तनिपात 62
सुत्तनिपात 63
सुत्तनिपात 64
सुत्तनिपात 65
सुत्तनिपात 66
सुत्तनिपात 67
सुत्तनिपात 68
सुत्तनिपात 69
सुत्तनिपात 70
सुत्तनिपात 71
सुत्तनिपात 72
सुत्तनिपात 73
सुत्तनिपात 74
सुत्तनिपात 75
सुत्तनिपात 76
सुत्तनिपात 77
सुत्तनिपात 78
सुत्तनिपात 79
सुत्तनिपात 80
सुत्तनिपात 81
सुत्तनिपात 82
सुत्तनिपात 83
सुत्तनिपात 84
सुत्तनिपात 85
सुत्तनिपात 86
सुत्तनिपात 87
सुत्तनिपात 88
सुत्तनिपात 89
सुत्तनिपात 90
सुत्तनिपात 91
सुत्तनिपात 92
सुत्तनिपात 93
सुत्तनिपात 94
सुत्तनिपात 95
सुत्तनिपात 96
सुत्तनिपात 97
सुत्तनिपात 98
सुत्तनिपात 99
सुत्तनिपात 100
सुत्तनिपात 101
सुत्तनिपात 102
सुत्तनिपात 103
सुत्तनिपात 104
सुत्तनिपात 105
सुत्तनिपात 106
सुत्तनिपात 107
सुत्तनिपात 108
सुत्तनिपात 109
सुत्तनिपात 110
सुत्तनिपात 111
सुत्तनिपात 112
सुत्तनिपात 113
सुत्तनिपात 114
सुत्तनिपात 115
सुत्तनिपात 116
सुत्तनिपात 117
सुत्तनिपात 118
सुत्तनिपात 119
सुत्तनिपात 120
सुत्तनिपात 121
सुत्तनिपात 122
सुत्तनिपात 123
सुत्तनिपात 124
सुत्तनिपात 125
सुत्तनिपात 126
सुत्तनिपात 127
सुत्तनिपात 128
सुत्तनिपात 129
सुत्तनिपात 130
सुत्तनिपात 131
सुत्तनिपात 132
सुत्तनिपात 133
सुत्तनिपात 134
सुत्तनिपात 135
सुत्तनिपात 136
सुत्तनिपात 137
सुत्तनिपात 138
सुत्तनिपात 139
सुत्तनिपात 140
सुत्तनिपात 141
सुत्तनिपात 142
सुत्तनिपात 143
सुत्तनिपात 144
सुत्तनिपात 145
सुत्तनिपात 146
सुत्तनिपात 147
सुत्तनिपात 148
सुत्तनिपात 149
सुत्तनिपात 150
सुत्तनिपात 151
सुत्तनिपात 152
सुत्तनिपात 153
सुत्तनिपात 154
सुत्तनिपात 155
सुत्तनिपात 156
सुत्तनिपात 157
सुत्तनिपात 158
सुत्तनिपात 159
सुत्तनिपात 160
सुत्तनिपात 161
सुत्तनिपात 162
सुत्तनिपात 163
सुत्तनिपात 164
सुत्तनिपात 165
सुत्तनिपात 166
सुत्तनिपात 167
सुत्तनिपात 168
सुत्तनिपात 169
सुत्तनिपात 170
सुत्तनिपात 171
सुत्तनिपात 172
सुत्तनिपात 173
सुत्तनिपात 174
सुत्तनिपात 175
सुत्तनिपात 176
सुत्तनिपात 177
सुत्तनिपात 178
सुत्तनिपात 179
सुत्तनिपात 180
सुत्तनिपात 181
सुत्तनिपात 182
सुत्तनिपात 183
सुत्तनिपात 184
सुत्तनिपात 185
सुत्तनिपात 186
सुत्तनिपात 187
सुत्तनिपात 188
सुत्तनिपात 189
सुत्तनिपात 190
सुत्तनिपात 191
सुत्तनिपात 192
सुत्तनिपात 193
सुत्तनिपात 194
सुत्तनिपात 195
सुत्तनिपात 196
सुत्तनिपात 197
सुत्तनिपात 198
सुत्तनिपात 199
सुत्तनिपात 200
सुत्तनिपात 201
सुत्तनिपात 202
सुत्तनिपात 203
सुत्तनिपात 204
सुत्तनिपात 205
सुत्तनिपात 206
सुत्तनिपात 207
सुत्तनिपात 208
सुत्तनिपात 209
सुत्तनिपात 210
सुत्तनिपात 211
सुत्तनिपात 212
सुत्तनिपात 213
सुत्तनिपात 214
सुत्तनिपात 215
सुत्तनिपात 216
सुत्तनिपात 217
सुत्तनिपात 218
सुत्तनिपात 219
सुत्तनिपात 220
सुत्तनिपात 221
सुत्तनिपात 222
सुत्तनिपात 223
सुत्तनिपात 224
सुत्तनिपात 225
सुत्तनिपात 226
सुत्तनिपात 227
सुत्तनिपात 228
सुत्तनिपात 229