Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

ग्रंथपरिचय 5

सुत्तनिपातांतील सुत्तांचें वर्गीकरण व त्यांतील विषय :- सुत्तनिपातांतील सुत्तांचें अनेक शीर्षकांखालीं वर्गीकरण केलें जातें. ब्राह्मणधम्मिक (१९) कसिभारद्वाज (४), सुन्दरिकभारद्वाज (३०), किंवा माघ (३१), या सुत्तांत ब्राह्मणांचें जीवन व त्यांच्या यज्ञाविषयीं माहिती दिली आहे. आमगन्धसुत्तांत (१४) बुद्धधर्मांतील पावित्र्य व अपावित्र्य ह्यांसंबंधीची कल्पना व तिची तत्कालीन ब्राह्मणांच्या कल्पनेहून भिन्नता दाखविली आहे. मेत्तसुत्तांत (८) ब्रह्मविहाराची कल्पना सांगितली आहे. पराभव (६), महामंगल (१६), नावा (२०), किंसील (२१), व धम्मिक (२६), या सुत्तांत नीतिपर उपदेश दिसून येतो. हेमवत (९), सूचिलोम (१७), व आळवक (१०), ह्या सुत्तांमध्यें महाभारतांतील यक्षप्रश्नांप्रमाणें यक्षप्रश्न आढळतात. ह्यांत यक्ष गौतमबुद्धाला कांहीं प्रश्न विचारतात व बुद्ध त्यांचें शंकानिरसन करतो. धनिय (२) व कसिभारद्वाज (४) ह्या सुत्तांमध्यें सुंदर संवाद मिळतात. कांहीं निव्वळ स्तोत्रपद्धतीचीं सुत्तें आहेत. वंगीस (२४), सेल (३३) ह्या सुत्तांत बुद्धाचें गुणगान आहे. वसल (७) व वासेट्ठे (३५) ह्या सुत्तांमध्यें जन्म श्रेष्ठ कीं कर्म श्रेष्ठ याची चर्चा केली आहे. विजय (११), सल्ल (३४), काम (३९) व द्वयतानुपस्साना (३८) ह्या सुत्तांमध्यें तत्त्वज्ञानविषयक चर्चा आहे. रतनुत्त (१३) भुताखेतांपासून संरक्षण करणार्‍या स्तोत्र (परित्त)- पद्धतीप्रमाणें आहे. कोकालीय-सुत्तामध्यें (३६) पौराणिक विवेचन पद्धति असून पापी लोक नरकयोनीप्रत जाऊन तेथें दु:खें कशीं भोगतात याचें वर्णन आहे. उरग (१), खग्गविसाण (३), मुनि (१२), धम्मचरिय (१८), तिस्समेतेय्य (४५), मागन्दिय (४७), पुराभेद (४८), तुवट्टक, अत्तदण्ड आणि सारिपुत्त (५२-५४) हीं सुत्तें भिक्षूंच्या जीवनाविषयीं असून त्यांचें ध्येय व आचरण काय असावें हें त्यांत सांगितले आहे. व शेवटीं, पूर्वीच उल्लेखल्याप्रमाणें, बुद्धासंबंधीचीं कथानकें आहेत. तीं म्हणजे, पब्बज्जा (२७), पधान (२८) व नाळक सुत्तें (३७). पारायणवग्गाच्या आरंभीही (५५) कथानक असून तें ऋग्वेद किंवा महाभारतांतील१ (१. ऋ. १०.१०, ८५, ९५; महा. ३. १९२, १९४.) आख्यानपद्धतीचें आहे.

सुत्तांचीं नांवें:- सुत्तनिपातांतील सुत्तांचीं नावें एकाच ठराविक पद्धतीचीं अशीं दिलेलीं दिसत नाहींत. अट्ठकथाकारानें पुष्कळ सुत्तांना दुसरीं वैकल्पिक नांवें दिलीं आहेत विजयसुत्ताला (११) कायविच्छन्दनिकसुत्त असेंही म्हणतात. नावासुत्ताला (२०) धम्मसुत्त, सुन्दरिकभारद्वजाला (३०) पूरळास, धम्मचरियाला (१८) कपिल, सम्मापरिब्बाजनियाला (२५) महासमय व सारिपुत्तसुत्ताला (५४) थेरपञ्हसुत्त-अशीही नांवें दिलेलीं आढळतात. नांवें देण्याच्या पद्धतींत खालील प्रकार दिसतात:-

(अ) पब्बज्जा (२७), पधान (२८), विजय (११), मुनि (१२), व ब्राह्मण-धम्मिक (१९)—ह्या सुत्तांना त्यांच्या त्यांच्या विषयांवरून शीर्षकें दिली आहेत. (आ) धनिय (२), सेल (३३), नाळक (३७), माघ (३१), व सभिय (३२) ह्या सुत्तांना त्यांतील महत्त्वाच्या व्यक्तीवरून नांवें दिली आहेत. (इ) उरग (१), खग्गविसाण (३), पराभव (६), नावा (३०), पसूर (४६), पुराभेद (४८) या सुत्तांना त्यांतील धृपदांतील किंवा इतर ठिकाणच्या एखाद्या महत्त्वाच्या शब्दावरून किंवा एखाद्या उपमेवरून नांवें दिलीं आहेत. (ई) हिरि (१५) व किंसील (२१) या सुत्तांना त्यांच्या सुरवातीच्या शब्दांवरून नावें दिलीं आहेत.

सुत्तनिपाताच्या अंतरंगाचें परीक्षण :- (अ) श्रमण—सुत्तनिपातांत बौद्धधर्माची प्राथमिक अवस्थाच दिसून येते असें वर म्हटलेंच आहे. उत्तरकालीन मठव्यवस्था दिसून येत नाहीं. बुद्धाच्या काळीं धर्मोपदेश करीत करीत आपापल्या धर्माचें तत्त्वज्ञान सांगत हिंडणारे धर्मगुरू आढळून येत. पूरणकस्सप, मक्खलिगोसाल, अजितकेसकंबली, पकुधकच्चायन, संजयबेलट्ठिपुत्त व निगण्ठनातपुत्त-हे वेगवेगळ्या सहा पंथांचे गुरू होते. त्यांचे अनुयायी आजीविक, निगण्ठ इत्यादि व इतर ब्राह्मण हे वादप्रिय म्हणून प्रसिद्ध असल्याचें सांगितलें आहे (३८१-८२).

सुत्तनिपात

धर्मानंद कोसंबी
Chapters
प्रास्ताविक चार शब्द 1
प्रास्ताविक चार शब्द 2
भाषातरकारांची प्रस्तावना 1
भाषातरकारांची प्रस्तावना 2
भाषातरकारांची प्रस्तावना 3
ग्रंथपरिचय 1
ग्रंथपरिचय 2
ग्रंथपरिचय 3
ग्रंथपरिचय 4
ग्रंथपरिचय 5
ग्रंथपरिचय 6
ग्रंथपरिचय 7
ग्रंथपरिचय 8
ग्रंथपरिचय 9
ग्रंथपरिचय 10
ग्रंथपरिचय 11
ग्रंथपरिचय 12
सुत्तनिपात 1
सुत्तनिपात 2
सुत्तनिपात 3
सुत्तनिपात 4
सुत्तनिपात 5
सुत्तनिपात 6
सुत्तनिपात 7
सुत्तनिपात 8
सुत्तनिपात 9
सुत्तनिपात 10
सुत्तनिपात 11
सुत्तनिपात 12
सुत्तनिपात 13
सुत्तनिपात 14
सुत्तनिपात 15
सुत्तनिपात 16
सुत्तनिपात 17
सुत्तनिपात 18
सुत्तनिपात 19
सुत्तनिपात 20
सुत्तनिपात 21
सुत्तनिपात 22
सुत्तनिपात 23
सुत्तनिपात 24
सुत्तनिपात 25
सुत्तनिपात 26
सुत्तनिपात 27
सुत्तनिपात 28
सुत्तनिपात 29
सुत्तनिपात 30
सुत्तनिपात 31
सुत्तनिपात 32
सुत्तनिपात 33
सुत्तनिपात 34
सुत्तनिपात 35
सुत्तनिपात 36
सुत्तनिपात 37
सुत्तनिपात 38
सुत्तनिपात 39
सुत्तनिपात 40
सुत्तनिपात 41
सुत्तनिपात 42
सुत्तनिपात 43
सुत्तनिपात 44
सुत्तनिपात 45
सुत्तनिपात 46
सुत्तनिपात 47
सुत्तनिपात 48
सुत्तनिपात 49
सुत्तनिपात 50
सुत्तनिपात 51
सुत्तनिपात 52
सुत्तनिपात 53
सुत्तनिपात 54
सुत्तनिपात 55
सुत्तनिपात 56
सुत्तनिपात 57
सुत्तनिपात 58
सुत्तनिपात 59
सुत्तनिपात 60
सुत्तनिपात 61
सुत्तनिपात 62
सुत्तनिपात 63
सुत्तनिपात 64
सुत्तनिपात 65
सुत्तनिपात 66
सुत्तनिपात 67
सुत्तनिपात 68
सुत्तनिपात 69
सुत्तनिपात 70
सुत्तनिपात 71
सुत्तनिपात 72
सुत्तनिपात 73
सुत्तनिपात 74
सुत्तनिपात 75
सुत्तनिपात 76
सुत्तनिपात 77
सुत्तनिपात 78
सुत्तनिपात 79
सुत्तनिपात 80
सुत्तनिपात 81
सुत्तनिपात 82
सुत्तनिपात 83
सुत्तनिपात 84
सुत्तनिपात 85
सुत्तनिपात 86
सुत्तनिपात 87
सुत्तनिपात 88
सुत्तनिपात 89
सुत्तनिपात 90
सुत्तनिपात 91
सुत्तनिपात 92
सुत्तनिपात 93
सुत्तनिपात 94
सुत्तनिपात 95
सुत्तनिपात 96
सुत्तनिपात 97
सुत्तनिपात 98
सुत्तनिपात 99
सुत्तनिपात 100
सुत्तनिपात 101
सुत्तनिपात 102
सुत्तनिपात 103
सुत्तनिपात 104
सुत्तनिपात 105
सुत्तनिपात 106
सुत्तनिपात 107
सुत्तनिपात 108
सुत्तनिपात 109
सुत्तनिपात 110
सुत्तनिपात 111
सुत्तनिपात 112
सुत्तनिपात 113
सुत्तनिपात 114
सुत्तनिपात 115
सुत्तनिपात 116
सुत्तनिपात 117
सुत्तनिपात 118
सुत्तनिपात 119
सुत्तनिपात 120
सुत्तनिपात 121
सुत्तनिपात 122
सुत्तनिपात 123
सुत्तनिपात 124
सुत्तनिपात 125
सुत्तनिपात 126
सुत्तनिपात 127
सुत्तनिपात 128
सुत्तनिपात 129
सुत्तनिपात 130
सुत्तनिपात 131
सुत्तनिपात 132
सुत्तनिपात 133
सुत्तनिपात 134
सुत्तनिपात 135
सुत्तनिपात 136
सुत्तनिपात 137
सुत्तनिपात 138
सुत्तनिपात 139
सुत्तनिपात 140
सुत्तनिपात 141
सुत्तनिपात 142
सुत्तनिपात 143
सुत्तनिपात 144
सुत्तनिपात 145
सुत्तनिपात 146
सुत्तनिपात 147
सुत्तनिपात 148
सुत्तनिपात 149
सुत्तनिपात 150
सुत्तनिपात 151
सुत्तनिपात 152
सुत्तनिपात 153
सुत्तनिपात 154
सुत्तनिपात 155
सुत्तनिपात 156
सुत्तनिपात 157
सुत्तनिपात 158
सुत्तनिपात 159
सुत्तनिपात 160
सुत्तनिपात 161
सुत्तनिपात 162
सुत्तनिपात 163
सुत्तनिपात 164
सुत्तनिपात 165
सुत्तनिपात 166
सुत्तनिपात 167
सुत्तनिपात 168
सुत्तनिपात 169
सुत्तनिपात 170
सुत्तनिपात 171
सुत्तनिपात 172
सुत्तनिपात 173
सुत्तनिपात 174
सुत्तनिपात 175
सुत्तनिपात 176
सुत्तनिपात 177
सुत्तनिपात 178
सुत्तनिपात 179
सुत्तनिपात 180
सुत्तनिपात 181
सुत्तनिपात 182
सुत्तनिपात 183
सुत्तनिपात 184
सुत्तनिपात 185
सुत्तनिपात 186
सुत्तनिपात 187
सुत्तनिपात 188
सुत्तनिपात 189
सुत्तनिपात 190
सुत्तनिपात 191
सुत्तनिपात 192
सुत्तनिपात 193
सुत्तनिपात 194
सुत्तनिपात 195
सुत्तनिपात 196
सुत्तनिपात 197
सुत्तनिपात 198
सुत्तनिपात 199
सुत्तनिपात 200
सुत्तनिपात 201
सुत्तनिपात 202
सुत्तनिपात 203
सुत्तनिपात 204
सुत्तनिपात 205
सुत्तनिपात 206
सुत्तनिपात 207
सुत्तनिपात 208
सुत्तनिपात 209
सुत्तनिपात 210
सुत्तनिपात 211
सुत्तनिपात 212
सुत्तनिपात 213
सुत्तनिपात 214
सुत्तनिपात 215
सुत्तनिपात 216
सुत्तनिपात 217
सुत्तनिपात 218
सुत्तनिपात 219
सुत्तनिपात 220
सुत्तनिपात 221
सुत्तनिपात 222
सुत्तनिपात 223
सुत्तनिपात 224
सुत्तनिपात 225
सुत्तनिपात 226
सुत्तनिपात 227
सुत्तनिपात 228
सुत्तनिपात 229