Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

क्रीडाखंड अध्याय ११

श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः । श्रीक्षेत्रपालाय नमः ।

जयजयाजी मंगलमूर्ती । मंगलदायका अनंतकीर्ती । विश्वात्मया गणपती । वेदा स्थिती न कळे तुझी ॥१॥

श्रोते परिसा कथानुसंधान । गृत्समद सांगे कीर्तीलागुन । धुंडीविनायकाचे आख्यान । जे पावन करी जना ॥२॥

कीर्ती म्हणे गृत्समदाशी । सांगे त्याचे कीर्तीशी । ऐकता सुधातर कथेशी । माझे श्रोत्रांसि तृप्ती नसे ॥३॥

गृत्समद म्हणे प्रसन्नमने । धन्य प्रश्न तुझा ललने । लीला दावोनि गजवदने । शंभू स्थापिला काशीत पै ॥४॥

कीर्ती म्हणे गृत्समदाला । मनोरम काशि केला । शंकर का त्यागोन गेला । कथी मजला सविस्तर ॥५॥

ऋषि म्हणे शुभानने । कथा मधुर ऐक काने । दीन जाहले अनावृष्टीने । भूमंडल तेधवा ॥६॥

उपाय अमरी केले बहुत । परी मेघ न वर्षती जला किंचित । तेणे रसधान्य न मिळे निश्चित । प्राणी बहुत निमाले ॥७॥

सूर्यवंशज दिवोदास । तप करी बहुत दिवस । ब्रह्मा येवोनिया तयास । उपदेशास करीतसे ॥८॥

विधि म्हणे नराधिपा । धर्मे राज्य करी बापा । तेणे मेघ वर्षोनि तापा । जगाचिया नासतील ॥९॥

राजा म्हणे कमलासना । हे नये गा माझे मना । राज्यांती होती दुःखे नाना । घोरतर निरयांची ॥१०॥

स्त्रष्टा म्हणे तयालागी । आग्रह न करी याप्रसंगी । अमुप तेज तुजलागी । प्रसन्न मने देतसे ॥११॥

येरू म्हणे आग्रह जरी । तरी द्यावी काशीपुरी । कदा अधर्म राज्यभारी । माझेन व्हावा देवराया ॥१२॥

तथास्तु म्हणोनिया तेवेळी । शंकराकडे सुरमंडळी । पाठवोनि तेथून शूली । मंदराचळी पाठविला ॥१३॥

देव म्हणती उमापती । मरीचीची तपस्थिती । काय वर्णावी तुम्हाप्रती । दीनदयाळा शंकरा ॥१४॥

तुमचे न होता त्यासि दर्शन । आता सांडील तो प्राण । दीनदयाळा ऐसे ऐकून । वेगे करून निघाला ॥१५॥

अंकि घेऊनि पार्वती । शिव बैसला नंदीवरुती । सगण येऊनिया पर्वती । निजभक्तांसि उद्धरिले ॥१६॥

मागे विधीने दिवोदासाशी । अर्पिली गे वाराणशी । तेणे अंगीकारोनि राज्याशी । सद्धर्माशी चालविले ॥१७॥

स्वये अग्निवरुणशशी । सूर्य जाहला तेजोराशी । नानारूपे देवकार्याशी । करिता जाहला कौतुके ॥१८॥

करवोनिया मेघवृष्टी । राये सुखी केली सृष्टी । अधर्म तेणे अवनीपाठी । नाहीच केला कौतुके ॥१९॥

प्रजासह राजा सदा । पाळोनिया वेदमर्यादा । अधर्मासि न शिवे कदा । संसारी आपदा असेना ॥२०॥

स्वधर्मनिष्ठ सदा ब्राह्मण । सकल स्त्रिया पतिपरायण । शिष्य गुरूची शुश्रूषा जाण । मनोभावे करिती सदा ॥२१॥

राये स्थापिले पदाधिकारी । प्रजापालक परोपकारी । ऐसा राजा उर्वीवरी । जाहला नाही दूसरा ॥२२॥

अपमृत्यु दुर्भिक्ष रोगापदा । उत्पात विघ्ने आधिबाधा । राष्ट्री नसे कोठे सदा । सुखसंपदा घरोघरी ॥२३॥

पुत्रवत्प्रजापाळण । सदा धेनूविप्ररक्षण । करोनिया राजा जाण । आनंदघन वर्ततसे ॥२४॥

येरीकडे मंदराचळी । घेवोनिया सुरमंडळी । शिव राहिला तयेवेळी । पार्वती गणासहित पै ॥२५॥

होता वाराणसीचा वियोग । मनी तळमळे गौरीरंग । परि जाणोनिया प्रसंग । राहता जाहला बहुकाळ ॥२६॥

दिवोदास राजा सत्वसंपन्न । सुधर्मा त्याचे अंगनारत्न । पति मानोन ईश्वरासमान । करी सेवन सर्वदा ॥२७॥

राजा जाणोनि धर्मनीती । भोगिता जाहला वसुमती । ऐसे लोटले दिवस किती । बहुत जाण नितंबिनी ॥२८॥

वाराणशीवियोगे तापला । शिवे मग विचार केला । शंभु म्हणे भैरवाला । जा काशीला तुम्ही आता ॥२९॥

रायासि करोनि मोहित । राज्यभ्रष्ट करावा निश्चित । काशींतूनि त्यास त्वरित । पदभ्रष्ट करावे ॥३०॥

वंदोनि आज्ञा निघाले । भैरव वाराणशी प्रवेशले । तीर्थविधी करोनिया भले । सदा गुंतले तेथेची ॥३१॥

प्रजा राजाचि विनयरीती । पाहता भैरव विस्मित होती । आपुलिया नावे लिंग निगुती । स्थापुनी तप करिती ते ॥३२॥

पाहोनि भैरवांची वाट । योगिनीस म्हणे नीलकंठ । तुम्ही जावोनिया चोखट । करा खटपट मत्कार्यी ॥३३॥

त्या म्हणती गा शंकरा । आम्ही उद्योग करोनि बरा । बाहेर काढोनि नरनाथवरा । तुज महेश्वरा नेऊ तेथे ॥३४॥

प्रतिज्ञा करोनिया योगिनी । येत्या जाहल्या काशीभुवनी । तेथे राजा प्रजा पाहुनी । विस्मित मनी जाहल्या ॥३५॥

म्हणती राजा पुण्यनिधी । हा न चळे येथून कधी । यासि अह्मापासोनि उपाधी । करिता विधी घडेना ॥३६॥

त्याही रमल्या काशीभुवनी । शंभू वाट पाहे निशिदिनी । कधी येतील कार्य साधुनी । त्याचे मनी तळमळ ॥३७॥

मग तेव्हा पयःफेनधवल । पाठविता जाहला दिक्पाल । ते काशीत येऊनि भूपाल । पाहता पावले मोहाते ॥३८॥

मग पाठविले ऋषीश्वर । ते येऊनि पाहती नरवीर । राये पाहता मुनिवर । करी नमस्कार प्रेमभरे ॥३९॥

करोनिया ऋषीचे पूजन । राये अर्पिले बहुत धन । वस्त्राभरणे ग्राम देऊन । मोहिले मन तयाचे ॥४०॥

ऋषी म्हणती परस्पर । हा तो राजा स्वधर्मपर । प्रजा पाळी निरंतर । धर्मनीतीने पुत्रापरी ॥४१॥

याचे राष्ट्रींच्या प्रजा सकल । स्वधर्मे राहटती पुण्यशील । तेथे आमुचा प्रयत्न फोल । होऊनि बोल लागे पै ॥४२॥

मग निजनामे लिंगे स्थापून । करिते जाहले अनुष्ठान । काशीवियोगे गौरीरंजन । अनुदिन संतापला ॥४३॥

मग करोनि विचार । सर्व पाठविले अमर । देव पातले काशीपूर । त्याही नरवीर पाहिला ॥४४॥

तव तो दिसे तेजोराशी । कदा न शिवे अधर्माशी । राष्ट्री प्रजांचे मानसी । अधर्मासि थारा नव्हे ॥४५॥

ऐसे पाहता सुर विस्मित । होवोनि तेथे राहिले समस्त । स्वनामे लिंगे स्थापोनि बहुत । तप करिती बहुसाल ॥४६॥

शंकरे त्याची वाट पाहिली । मग अवघ्यांची निराशा केली । चित्ती तळमळ सदा झगटली । आशा गुंतली काशीत पै ॥४७॥

मग शिवे सुविचार केला । येऊनि विनवी वक्रतुंडाला । तूच कारण या विश्वाला । हे मजला ठाऊक पै ॥४८॥

तू विश्वव्यापी विश्वेश्वर । तुझेनि जाहले चराचर । सर्वात्मा तू लंबोदर । करी उपकार मजवरी ॥४९॥

काशीवियोगे मज मानसी । तळमळ जडली अहर्निशी । तूच माझा कार्यकर्ता होशी । हे इतरांसि घडेना ॥५०॥

ऐसे ऐकता शंकरवचन । धुंडिराज बोले गर्जोन । दिवोदास राजा काशीतून । आता काढीन क्षणमात्रे ॥५१॥

होवोनि ज्योतिर्विद ते समयी । शंभूसि प्रदक्षणा करूनि पाही । काशीते जाऊनि लवलाही । विंदाण त्याणे मांडिले ॥५२॥

कनककांती तेजागळा । नवरत्नमाळा रुळती गळा । भाळी केशर वरी टिळा । घवघवीत कस्तुरीचा ॥५३॥

कर्णी कुंडले रत्नखचित । कनयमय यज्ञोपवीत । बत्तीस लक्षणे विराजित । मनमोहित ललनाचे ॥५४॥

मन्मथ होय स्वरूपी लज्जित । घवघवीत मुख शशी शोभत । जन पाहोनिया समस्त । दंडवत करिती पै ॥५५॥

त्रिकाळज्ञाने अतिसाजिरा । जन पाहुनी ज्योतिषी बरा । चरणी करोनि नमस्कारा । प्रश्न तयासी पूसती ॥५६॥

त्यांचे प्रश्न द्विजसुमती । सांगे तैसेच ते उतरती । कोणी येऊनिया युवती । म्हणे पती येईल कधी ॥५७॥

तयेस सांगे प्रश्न पाहुनी । तैसाच पातला पति सदनी । भक्तीस लागली नितंबिनी । आणीक मानिनी घेऊनिया ॥५८॥

कोणी म्हणे गा विप्रवरा । गर्भ न राहे माझे उदरा । ज्योतिषी तयेस आशीर्वाद त्वरा । देताच जाहली गर्भवती ॥५९॥

काय आशीर्वादाची करणी । वंध्या जाहल्या कितीक गर्भिणी । प्रत्यय पाहती नगररमणी । त्याचे चरणी लंपट ॥६०॥

विप्राचे पावता आशीर्वाद । जनाचे गेले कुष्टादि गद । स्त्रियांसि लागला त्याचा छंद । पतिपाद विसरल्या ॥६१॥

भलत्या मिषे येऊनि ललना । विलोकिती त्याचे सुंदर वदना । ध्यास लागला अवघ्या जना । मनोरंजना पाहोनिया ॥६२॥

वस्तू कवळोनि मुष्टीत । जन जेव्हा त्यासि पुसत । तेव्हा तो तत्काळ सांगत । होती विस्मित पुसणारे ॥६३॥

सांगे मनाचे चिंतिले सर्व । जन म्हणती हा होय देव । काय सांगावे याचे लाघव । ज्ञान सर्व याचेपासी ॥६४॥

ऐसा तीन मासपर्यंत । घरोघरींच्या पूजा घेत । द्रव्य मिळाले अपरिमित । ते वाटित उदारपणे ॥६५॥

कर्णोपकर्णी त्याची वार्ता । ऐकत्या जाहल्या राजवनिता । त्याही तयास पाचारिता । जाता जाहला गृही ॥६६॥

रत्नमय सिंहासनी । बैसविती तयास प्रार्थुनी । पूजा करिती नितंबिनी । मनोभावे करोनिया ॥६७॥

पाहता त्याचे सुंदर वदन । राजकांता जाहल्या तल्लीन । कंदर्पदर्पे विव्हल होऊन । लागले ध्यान तयाचे ॥६८॥

प्रतिदिनी आणोनि तयाशी । पूजिती पाहती वदनशशी । कोणी तयाचे चरणाशी । कोमल करे क्षाळिती ॥६९॥

केशरे भरोनिया वाटी । कोणी अंगासि लावी उटी । एक येऊनिया गोरटी । घाली कंठी रत्नमाला ॥७०॥

कोणी एक येवोनि बाला । तिणे आवडीने तांबूल दिल्हा । विड्या करोनिया त्याला । एक देत घडोघडी ॥७१॥

प्रश्न पुसता तयाशी । लागलच ये प्रत्ययाशी । दिवसेंदिवस तयाशी । वेड लागले तयाचे ॥७२॥

सदा गुंतला राजमंदिरी । तळमळती नगरनारी । क्षणभरी येता निजमंदिरी । भोवती सुंदरी नागरिक ॥७३॥

विप्र पाहावया प्रतिक्षणी । होय जनाची मंडपघसणी । पुन्हा नेती राजरमणी । निज मंदिरी पूजावया ॥७४॥

राजकांता सुमनमाळा । येऊनि घालिती त्याचे गळा । हा वृत्तांत रायासि कळला । तेणे नेला सभास्थानी ॥७५॥

बैसवोनिया सिंहासनी । षोडशोपचारे पुजुनी । रूप पाहता त्याचे नयनी । जाहला मनी विस्मित ॥७६॥

मित्राहूनि तेजागळा । राजा पाहता चंकित जाहला । म्हणे ऐसा विप्र भला । नाही देखिला दूसरा हो ॥७७॥

नानाविध प्रश्न तयाशी । विचारिता सांगे तेजोराशी । राजा जाणोन प्रत्ययाशी । लागे चरणासी पुनःपुनः ॥७८॥

अनर्घ्यरत्ने वस्त्रावरण । ग्रामरथ वाजीवारण । राये देता बोले ब्राह्मण । तयाकारणे हास्यमुखे ॥७९॥

मज नाही दाराघर । न लगे धन रत्ने कुंजर । तुझी भक्ती निरंतर । पाहोनिया संतोषलो ॥८०॥

आता सांगतो तुजला एक । ते माझे निश्चये ऐक । तेणे पावशील परमसुख । येथे आणि परत्र पै ॥८१॥

आजपासून सत्रावे दिवसी । विप्र पावेल वाराणशी । त्याचे ऐकोनिया वचनासी । तैसे जनाशी वर्तवणे ॥८२॥

तूही तयाचे मानी वचन । तेणे होशील परमपावन । तुटोनिया भवबंधन । समाधान होईल तुझे ॥८३॥

ऐसे जरी तुवा केले । तरी मज हे सर्व पावले । राजा त्याची शिवोनि पाउले । बहुत भले करीन म्हणे ॥८४॥

ऐसे सांगोन राजयाशी । धुंडीभट शिवदर्शनाशी । जाता विष्णू वाराणशी । जाता विष्णू वाराणशी । प्रवेशता जाहला ॥८५॥

बौद्धरूपी मनमोहन । संगे कन्या कमलारत्न । घेऊनिया काशीत राहून । मांडिले विंदान तयाने ॥८६॥

वेदास विरुद्ध मत काढिले । ते अवघ्या जनास तेणे दाविले । ब्राह्मणादि पाहून भुलले । करू लागले आचार तसा ॥८७॥

बौद्ध सांगे सद्विप्रांशी । काढोनिया शास्त्रार्थाशी । मोडोनिया साकार भजनाशी । म्हणे निगुर्णाशी भजावे ॥८८॥

ते मानवले जनालागुनी । सर्व जाहले नास्तिकाभिमानी । आपले ह्रदयी देव मानुनी । अग्निहोत्रे टाकिली ॥८९॥

महा लाघवी तो माधव । नास्तिकवादी केले सर्व । वेदविहित धर्मभाव । सकल मानव सोडिती तदा ॥९०॥

कमला मिळवोनिया स्त्रियांचा मेळा । तिणे घातली जारकर्मशाळा । युवतीस म्हणे तयेवेळा । ऐका अबला सर्व तुम्ही ॥९१॥

आपला पति आणि परनर । हे न मानावे गे साचार । सर्वाभूती एक ईश्वर । निरंतर भरला असे ॥९२॥

सांडोनिया तुम्ही व्रीडा । परपुरुषांसि करा क्रीडा । मनातील संशय आता दवडा । करा धडा मानसाचा ॥९३॥

मान देवोनि तिचे वचनासी । कामिनी रमती परपुरुषाशी । जाहल्या काशीत दुष्कृतराशी । मग बौद्धाशी फावले ॥९४॥

बौद्धभट येऊनि राजमंदिरी । दिवोदासाते बोध करी । म्हणे पाप संचले तुझे नगरी । याचा तरे विचार पहा ॥९५॥

पुण्यक्षेत्र ही वाराणशी । येथे वास पुण्यजनाशी । राज्यांती नरक भोगणे तुजशी । हे आम्हासि कळो आले ॥९६॥

तुझे हित सांगतो तुला । आता सांडूनि रे राज्याला । तुवा जावे तपोवनाला । होईल तुजला मोक्षसुख ॥९७॥

विश्वेश्वराचा प्रसाद होता । तू पावशेल महद्भाग्यता । ऐसे बोलोनिया तत्वता । जाहला धरिता निजरूप ॥९८॥

चतुर्भुज श्यामसुंदर । कासे विराजे पीतांबर । शंखचक्रगदाधर । भाळी केशर नाम साजे ॥९९॥

ऐसा पाहता मनमोहन । आठवले धुंडीभटाचे वचन । मग पदाब्जाते मिठी घालुन । होत लीन भ्रमर जैसा ॥१००॥

त्यासि ऐसा बोध करून । गुप्त जाहला मधुसूदन । दिवोदास राज्य त्यागुन । ज्ञानसंपन्न जाहला ॥१॥

धुंडीविनायक म्हणे पिनाकीशी । चला वसवा आता काशी । त्याचे वचन ऐकता शंकराशी । प्रमोद मानसी जाहला ॥२॥

घेऊनिया अपर्णागण । केले नंदीवरी आरोहण । वाराणशीत भोगोभूषण । परमाल्हादे प्रवेशला ॥३॥

दिवोदासावरी कृपा करून । निजपदी केले स्थापन । लीलाविग्रही गौरीरंजन । न कळे लीला तयाची ॥४॥

गृत्समद म्हणे वो राजकामिनी । शिवे गंडकी शिळा आणुनी । धुंडीमूर्ती त्याची करुनी । काशीद्वारी स्थापियेली ॥५॥

शिवे दीधला वर तयेशी । माघकृष्णचतुर्थी भौमवार निशी । जो पुजील या मूर्तीशी । मुक्तिभुक्ति तयासि होय ॥६॥

शमीपत्रे करिता पूजन । तुझा उठेल नंदन । प्रसन्न होता गजवदन । सुखसंपन्न नांदणे ॥७॥

ऐसी तीते सांगोन कथा । गृत्समद गेला तत्वता । काशीत गेली राजकांता । करी व्रत चतुर्थीचे ॥८॥

माघमासी भौमवासरी । कृष्णचतुर्थी जी साजिरी । तद्दिनी भावे राजसुंदरी । अर्चन करी यथाविधी ॥९॥

शमीदूर्वांकुरे पूजन । करिता जाहला धुंडी प्रसन्न । तीते देऊनिया दर्शन । वरदान समर्पिले ॥१०॥

तेथूनि निघाली कीर्तीसती । पुत्रासमवेत नगराप्रती । येता आनंदोनि भूपती । नेली नगरात मिरवीत पै ॥११॥

भांडार फोडोनि नगराधिपे । याचक सुखी केले साक्षेपे । कृपा करिती गणाधिपे । दुःख हरपे तत्काळ ॥१२॥

राये गौरवोनि निजकांता । मग तीते नेली एकांता । सुरतानंदे दोघे क्रीडता । वियोगबाधा हरपली ॥१३॥

जयजयाची मनमोहना । भक्तरक्षका गजानना । तुझी लीला सहस्त्रवदना । करिता गणना नयेची ॥१४॥

स्वस्ति श्रीगणेशप्रतापग्रंथ । श्रीगणेशपुराणसंमत । क्रीडाखंड रसभरित । एकादशोध्याय गोड हा ॥१५॥

श्रीगजाननार्पणमस्तु ॥ अध्याय ॥११॥

श्री गणेश प्रताप

भगवान दादा
Chapters
प्रस्तावना
अध्याय १
अध्याय २
अध्याय ३
अध्याय ४
अध्याय ५
अध्याय ६
अध्याय ७
अध्याय ८
अध्याय ९
अध्याय १०
अध्याय ११
अध्याय १२
अध्याय १३
अध्याय १४
अध्याय १५
अध्याय १६
अध्याय १७
अध्याय १८
अध्याय १९
अध्याय २०
अध्याय २१
अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय ४
क्रीडाखंड अध्याय ५
क्रीडाखंड अध्याय ६
क्रीडाखंड अध्याय ७
क्रीडाखंड अध्याय ८
क्रीडाखंड अध्याय ९
क्रीडाखंड अध्याय १०
क्रीडाखंड अध्याय ११
क्रीडाखंड अध्याय १२
क्रीडाखंड अध्याय १३
क्रीडाखंड अध्याय १४
क्रीडाखंड अध्याय १५
क्रीडाखंड अध्याय १६
क्रीडाखंड अध्याय १७
क्रीडाखंड अध्याय १८
क्रीडाखंड अध्याय १९
क्रीडाखंड अध्याय २०
क्रीडाखंड अध्याय २१
क्रीडाखंड अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय २३
क्रीडाखंड अध्याय २४
क्रीडाखंड अध्याय २५
क्रीडाखंड अध्याय २६
क्रीडाखंड अध्याय २७
क्रीडाखंड अध्याय २८
क्रीडाखंड अध्याय २९
क्रीडाखंड अध्याय ३०
क्रीडाखंड अध्याय ३१
क्रीडाखंड अध्याय ३२
क्रीडाखंड अध्याय ३३
क्रीडाखंड अध्याय ३४