Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

अध्याय १४

श्रीगणेशाय नमः । श्रीदत्तात्रेयाय नमः ।

जयजयाजी विश्वपालका । सुमुखा रे गणनायका । स्मरजन्य अघहारका । सिंदूरांतका गणपते ॥१॥

तुझी नव्हती कृपा गोमटी । संसारी होतो तेव्हा कष्टी । आता त्वत्पदसरोजसंपुटी । घालोन मिठी सुखी जाहलो ॥२॥

आता तुजशी हेच मागणे । उदारे तुवा द्यावे देणे । इहलोकी सद्भोग भोगणे । अंती स्मरणे त्वन्नामे ॥३॥

श्रोते आता सावध व्हावे । पूर्वानुसंधान आठवावे । पुढील चरित्र अवधारावे । मग भोगावे भक्तिवैभव ॥४॥

व्यास म्हणे गा कमलासना । ऐकिले त्रिपुरव्याख्याना । आनंद वाटे माझा मना । गणेशकथा श्रवणार्थी ॥५॥

कोणे दिवसी वधिला असुर । कोठे राहिली अंबा सुंदर । कोण्या व्रते महेश्वर । मनोहर पावली ॥६॥

ब्रह्मा म्हणे ऐक आता । पुण्यपरायण गणेशकथा । निशिदिनी कथन करिता । आल्हादता ह्रदयासी ॥७॥

कार्तीकमासी पौर्णमेसी । जाता तरणी अस्तमानाशी । त्रिभुवन कंटक दुःखराशी । त्रिपुरासी वधिले शिवे ॥८॥

त्रिपुरीचा त्रिपुरोत्सव । करिता पावे सकल वैभव । म्हणोनि त्या पौर्णिमेसी शिव । धरोनि भाव अर्चावा ॥९॥

त्रिकाल करिता शिवपूजन । तेणे तुष्टे गजानन । शतजन्मकृतपापशमन । गौरीमनरंजन करीतसे ॥१०॥

प्रदोषकाळी देवमंदिरी । दीपशोभा करावी साजिरी । तेणे तोषे कंदर्पारी । त्यासि तारी जगदात्मा ॥११॥

त्रिपुरनाशविजयध्वनी । गव्हरे ऐकोनि भवानी । अंतःकरणी संतोषोनी । गव्हराबाहेरी निघाली ॥१२॥

एकट वनी ग्रावतनया । घोरविपिन पाहोनिया । मग पावली भीरु भया । कापे काया थरथरा ॥१३॥

कंटकलता गुल्माकीर्ण । निबिड अंधार पडला जाण । व्याघ्ररी समत्त वारण । गेंडेहरिणेंसांबरेगवे ॥१४॥

पंचानन पादोदर । वनी पाहूनिया अपार । रुदन करी तेव्हा सुंदर । हाका मारी जनकासी ॥१५॥

हे तात हे तात मज एकली । तुवा कारे उपेक्षिली । तू मजसुखाची साउली । ये माउली भेट वत्सा ॥१६॥

क्षणे म्हणे प्राणनाथा । पंचवदना जगन्नाथा । तू न जाणसी माझी व्यथा । सर्वज्ञता व्यर्थ तुझी ॥१७॥

तुझा वियोगानल दग्ध करी । शून्य वाटे चराचरी । धाव पाव त्रिपुरारी । आपली सुंदरी शांतवी का ॥१८॥

पुन्हा म्हणे हिमालया । श्वापदे खातील तुझी तनया । का त्यागिली माझी माया । आता अपाया करीन मी ॥१९॥

पूर्वी करिता प्राणत्याग । तुवा करविला शिवयोग । पुन्हा करवी मजला सांग । शिवसंग दयाळा ॥२०॥

ऐसी विलपता ती दुःखवचनी । निषादे ऐकोनिया कानी । जाऊनि कथिले नगालागुनी । रडते वनी त्वत्तनया ॥२१॥

ऐकोनिया धरणीधर । धाऊनि आला तेथे सत्वर । भयशोके व्याकुळ सुंदर । समजावी भूधर तियेसी ॥२२॥

हिमनग म्हणे रूपराशी । व्यर्थ वो शोक करिसी । जगन्नायका तूच होसी । प्राकृता ऐसी विलपसी का ॥२३॥

कर्तुमकर्तु अन्यथा कर्तु । यास समर्थ ईश्वरी तू । सकळ ब्रह्मांडासि पूर्ण हेतू । जगदंबे तु मी जाणे ॥२४॥

तथापि चलावे माहेरी । म्हणोनि आणिली घरी गौरी । भय टाकोनिया सुंदरी । पितृमंदिरी राहिली ॥२५॥

परी स्वस्थता न वाटे जिवाला । शिववियोगानल धडकला । तेणे तळमळे हिमनगबाळा । वियोग तिला न साहवे ॥२६॥

उदास झाली चित्तवृत्ती । दाही दिशा शून्य भासती । निद्रा न ये अहोराती । करी खंती निशिदिनी ॥२७॥

गळाली अवस्थाभूषणे । चित्त हरिले भोगिभूषणे । मग ती म्हणे व्यर्थ जिणे । प्राणेश्वरा वाचोनिया ॥२८॥

घडता त्यासि तडातोडी । जाहली शरीराची अनावडी । दीर्घ श्वासोच्छ्‌वास सोडी । घडीघडी उसंबत ॥२९॥

सखयासि म्हणे सुंदर । नका वारू विंझणवारा । प्राण रिघू पाहे पुरा । पिनाकधरा वाचोनिया ॥३०॥

काय तपतो रोहिणीपती । तेणे जळे अंगकांती । सुमनहार सर्प भासती । आता गती नाही बरी ॥३१॥

नका दाऊ मला दर्पण । त्यागोनि द्यावे सकलभूषण । दावा कोणी भोगीभूषण । तरीच वाचती प्राण माझे ॥३२॥

सुगंधस्नेहहरिचंदन । मज जाळी जैसा दहन । होऊनिया उदास मन । पित्यालागून पुसतसे ॥३३॥

करोनिया शोध पुरा । आणोनि भेटवी पिनाकधरा । ऐकोनिया तिच्या उत्तरा । हिमालय कथीतसे ॥३४॥

पर्वत म्हणे ऐक कन्यके । प्रसाद करिता विनायके । तुज भेटेल शिवकौतुके । उपाय ऐके सांगतो तुला ॥३५॥

गुह्याचे जे गुह्यवृत्त । ते तुज सांगतो निश्चित । विनायकी चतुर्थीव्रत । करिता एकदंत संतोषे ॥३६॥

हिमालये सविस्तर । आत्मजेस कथिला व्रतप्रकार । ऐकता म्हणे नगजासुंदर । संशय थोर मज वाटे ॥३७॥

कोणी करिता पूर्वी व्रत । प्रसन्न जाहला गणनाथ । हे सर्व कथन करी तात । संशय तेणे निरसेल पै ॥३८॥

महीधर म्हणे ऐक सुते । पूर्वी षण्मुखे शंकराते । तुज ऐसे पुसता त्याते । तुझे कांते कथियेले ॥३९॥

तोच इतिहास तुज लागुन । सांगतो ऐक चित्त देऊन । कर्दमाचे जे आख्यान । पुण्यपावन भूलोकी ॥४०॥

कर्दमाभीद राजा जनी । तेणे आकळली सर्व अवनी । इंद्रासमान भाग्य अवनी । आनंदमय क्रीडतसे ॥४१॥

भृगुनामा ऋषिसत्तम । पावला भूपतीचे धाम । राये आसन देउन उत्तम । पूजाकर्म संपादिले ॥४२॥

मग जोडोनिया उभयपाणी । राजा पुसे विनयवचनी । हे ऐश्वर्य मजलागुनी । कोण्या पुण्ये लाधले ॥४३॥

ऋषि म्हणे नृपनाथा । ऐक तुझी पूर्वील कथा । तेणे पावसील समाधानता । पुण्यवंता राया तू ॥४४॥

पूर्वी दुर्बलनामे क्षत्रियशुची । असता बाधा दरिद्राची । जाचणी तुला स्त्रीपुत्राची । संसाराची दशा तेणे ॥४५॥

न पुसता कुटुंबासी । तू गेलास महावनासी । तेथे अवलोकून सौभाग्याशी । तपोधनेसी वेष्टित ॥४६॥

दंडवत्करिता नमन । कृपेने द्रवले ऋषीचे मन । मग पुसिले वर्तमान । तुवा कथन केले त्यासी ॥४७॥

तुझे दारिद्रदुःखश्रवणे । कळवळिला ऋषि अंतःकरणे । मग म्हणे रे व्रत करणे । तुजकारणे सांगतो जे ॥४८॥

अगाध गणेशव्रतमहिमा । प्रसन्न होईल जगदात्मा । नासेल तुझी दारिद्रगरिमा । राजोपमा पावसील ॥४९॥

दुर्बल म्हणे ऋषिनायका । गणेश कोण देव निका । व्रत कैसे ते मज कथी का । तेणे हरिखा पावेन मी ॥५०॥

ऋषि म्हणे क्षत्रियवरा । जो व्यापक असे चराचरा । नित्य ज्ञानमयरूपी बरा । वेद पारा ज्याचे न पावती ॥५१॥

तोच जाणे गजानन । आता ऐके व्रतमहिमान । श्रावण शुक्लचतुर्थीपासून । व्रतारंभ करावा ॥५२॥

यावद्भाद्रपदमास । तावत्करावे व्रतास । मग करावे सांगतेस । शास्त्रविधीस जाणोनिया ॥५३॥

ऐसा ऐकता व्रतविधी । करिता झाला मग तो सुधी । संपूर्ण होता व्रतावविधी । सिद्धिबुद्धीश प्रसन्न जाहला ॥५४॥

गृहातील गेली आपदा । अनुकूल झाल्या सर्व संपदा । आपत्ती नाहीच झाली कदा । कुटुंबी मर्यादा राहटली ॥५५॥

वस्त्रालंकारयुक्तवनिता । होता आठवी स्वकीयभर्ता । मग पाठऊनिया दूता । कळवी वृत्तांता तयासी ॥५६॥

व्रत करोनि संपूर्ण । गृही पातला आनंदेकरून । मग पावला समाधान । दारिद्रशमन जाहले त्याचे ॥५७॥

पंचानन म्हणे महासेन । व्रते तोषला गजानन । क्षत्रियाचे दारिद्रशमन । करिता झाला जगदात्मा ॥५८॥

भृगू म्हणे गा कर्दमा । ऐसा आहे गणेशमहिमा । त्याचे प्रसादे भाग्यगरिमा । नृपोत्तमा पावलासी ॥५९॥

ऐकोनिया भूपती । भक्तीने अर्ची गणपती । तेणे पावला तो सद्गती । सकलभोग भोगोनिया ॥६०॥

हिमालय म्हने गे शंभुप्रिये । ऐसेच व्रत नलराये । करिता त्याची गणराये । स्वपदी सोय लावली ॥६१॥

आता चंद्रांगदाख्यान । कन्यके तुज करितो कथन । श्रवणे तुष्टतील तुझे कान । चित्त देऊन ऐके का ॥६२॥

मालवदेशी कर्णनाम । नगर होते अत्युत्तम । राजा चंद्रांगदनाम । शक्रोपम उर्वीवरी ॥६३॥

अणिमादि गुणोपेत । स्वरूपी लाजे रतिकांत । यज्वामानी विख्यात । राज्य करीत नीतीने ॥६४॥

इंदुमतीनामे त्याची वनिता । महासाध्वी पतिव्रता । ईश्वर मानोनि निजभर्ता । निशिदिनी सेवा करीतसे ॥६५॥

चंद्रास लाजवी वदनकांती । म्हणोनि नामे इंदुमती । तिचि पाहूनि सुंदरगती । हंस चित्ती विस्मित सदा ॥६६॥

तारुण्य वय असता तिचे । न कळे चरित्र कर्माचे । व्यसन लागले मृगयेचे । चित्त रायाचे व्यग्र जाहले ॥६७॥

सिद्ध करोनिया सेना । राजा निघाला महावना । इंदुमती होऊनिया विमना । जल नयना आणिले तिणे ॥६८॥

ती म्हणे गा प्राणेशकांता । अपूर्णकाम तरुणीकांता । भोगमंदिरी टाकोनि आता । तू सर्वथा जाऊ नको ॥६९॥

तिचे करोनि समाधान । राजा प्रवेशला घोर विपिन । नानाविध श्वापदे वधून । स्वनगरी पाठविली ॥७०॥

वनी फिरे आसमास । तव धावले महाराक्षस । सेना पाहाता तयास । कापू लागली थरथरा ॥७१॥

शब्द ऐकता राक्षसांचा । कितीकांची बसली वाचा । धाक धरोनि प्राणाचा । कितेक तेव्हा पळाले ॥७२॥

मूर्च्छित पडल्या वीरश्रेणी । कितीक भक्षिले राक्षसांनी । त्यात एक राक्षसी तरुणी । भूप तिणे अवलोकिला ॥७३॥

मन्मथाहुनि रूपागळा । पाहोनि झाली कामविव्हळा । येऊन पडली त्याचे गळा । सुखसोहळा भोगावया ॥७४॥

राजा करोनि आलिंगन । करू लागली मुखचुंबन । नीवीबंध मुक्त करून । मिळू पाहे सुरतासी ॥७५॥

निःशंक तेव्हा गतत्रपा । बळे झोंबिली चंद्रांगदनृपा । राजा म्हणे गे या पापा । करू नको निशाचरी ॥७६॥

मदविव्हल शिथिलांगा । करू पाहे सुरतसंगा । राजा तीते देऊन दगा । उडी टाकी तडागी ॥७७॥

रायाचे अमात्य निशाचरी । भक्षिले तेव्हा एकसरी । राजा पडला कासारनीरी । तळाभीतरी तो गेला ॥७८॥

तेथे पातल्या नागकन्यका । त्याणी धरले नरनायका । स्वमंदिरी नेऊनि निका । वस्त्राभरणे गौरविला ॥७९॥

पाहून त्याचा रूप ठसा । चित्ती संतोषल्या डोळसा । म्हणती अपर मन्मथसा । आम्हा असा लाभेल जरी ॥८०॥

तरीच सार्थक या जीवाचे । मग वंदून पाय त्याचे । म्हणती श्रवण करवोनि नामाचे । या श्रोत्रांचे सार्थक करी ॥८१॥

राजा म्हणे वो गजगामिनी । सादर ऐक कथा कानी । चंद्रांगद मी राजा मानी । निशिदिनी स्वधर्माचा ॥८२॥

पावोनि निशाचराची भीती । मी उडी टाकिली तडागाप्रती । घडली तुमची मज संगती । तेणे चित्ती संतोषलो ॥८३॥

आता कृपा करोनि मजवरी । घालावे उदकाबाहेरी । ऐकता हसती त्या सुंदरी । प्रत्युत्तरी बोलती त्या ॥८४॥

दैवे सापडता चिंतामणी । त्यासि दवडील काय कोणी । कल्पतरू उगवता अंगणी । त्यास कोणी छेदीना ॥८५॥

व्याधिपीडितांसि दिव्यौषधी । सापडता हरपे व्याधी । तैसा तू आम्हासि सुबुद्धी । सकल सिद्धिदायक ॥८६॥

आम्ही युवतीललामललना । कंदर्पबाधा करी मना । याच्या करोनि उपशमना । आल्हाद मना त्वा द्यावा ॥८७॥

तृषार्तासि द्यावे शीतळ जीवन । क्षुधितासि द्यावे सड्रसान्न । मन्मथार्तासि भोगदान । शास्त्रसंपन्न बोलती ॥८८॥

पूर्वजन्मीचे सुकृतयोगे । तू पातलासि याप्रसंगे । आता रतिसुख आम्हा संगे । करोनि रंगे संसारी ॥८९॥

ऐकोनि ऐसी त्यांची वाणी । राजा बोटे घाली कर्णी । तुमचे सुबोल तरुणी । विषतुल्य मज वाटती ॥९०॥

माझे एकपत्‍नीव्रत थोर । भंग न पावे साचार । घरी इंदुमती सुंदर । मनोहर ती माझी ॥९१॥

तिच्या वाचोनिया नितंबिनी । मातृवत्‌ मी पाहे नयनी । ऐसे वचन ऐकता कामिनी । अत्यंत मनी खिन्न जाहल्या ॥९२॥

येरीकडे काय झाले । काही सैन्य जे पळाले । त्याणी वर्तमान कथिले । राजगृही जाऊनिया ॥९३॥

राजा भक्षिला निशाचरे । ऐकता इंदुमती सुंदरी । हाणोनिया उरीशिरी । शोक करी बहुसाल ॥९४॥

हा नाथ हा नाथ कोठे तूते । पाहू आता प्रियकराते । दुःखावर्ती ढकलोनि माते । कोण्या पंथे गेलासी ॥९५॥

माझा सौभाग्य दिनमणी । टाकोनि गेला ही कमळणी । काय केली पापकरणी । जन्मातरी न कळे मी ॥९६॥

त्यायोगे माझे मज । पाप फळले गे सहज । टाकोनि गेला महाराज । निजभाज दुःखसागरी ॥९७॥

दीर्घस्वरे रडे सुंदरी । तोडोनि टाकी गळसरी । अंगप्रत्यंगे भूषणे सारी । सौभाग्यचिन्हे उतरली ॥९८॥

अट्टहास्ये शोक करित । गडबडा भूमीवरी लोळत । तिचा शोक पाहून बहुत । अश्रू गळत जननेत्री ॥९९॥

मिळालिया नगरनारी । त्याणी सावरोनिया सुंदरी । म्हणती आता शोक न करी । जगाभितरी काय पाहे ॥१००॥

वडील वृद्ध पुरोहित । म्हणती विचार करी निश्चित । जाहले ते कोण आहेत । ऋषीमहंततपस्वी ॥१॥

जे जे झाले ते ते गेले । कोणी शाश्वत नाही उरले । आता शोक न करी वो बाले । कार्य पुढिले संपादी ॥२॥

त्याचा पुत्र राज्यी स्थापिला । मग त्याचा संस्कार केला । आला दिवस संपादिला । स्वगृही गेला जनमेळा ॥३॥

जयजयाजी विश्वंभरा । विकटा रे सुंदरा । भक्तवत्सला वेदकरा । लंबोदरा गणपती ॥४॥

स्वकीयलीला निजच्छंदे । पुढे बोलवी का आनंदे । अंती दाखवी पदारविंदे । गणराया आपली ॥५॥

स्वस्तिश्रीगणेशप्रतापग्रंथ । गणेशपुराणसंमत । उपासनाखंड रसभरित । चतुर्दशोध्याय गोड हा ॥६॥

श्रीगजाजनार्पणमस्तु ॥ अध्याय १४ ॥ ओव्या ॥१०६॥

श्री गणेश प्रताप

भगवान दादा
Chapters
प्रस्तावना
अध्याय १
अध्याय २
अध्याय ३
अध्याय ४
अध्याय ५
अध्याय ६
अध्याय ७
अध्याय ८
अध्याय ९
अध्याय १०
अध्याय ११
अध्याय १२
अध्याय १३
अध्याय १४
अध्याय १५
अध्याय १६
अध्याय १७
अध्याय १८
अध्याय १९
अध्याय २०
अध्याय २१
अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय ४
क्रीडाखंड अध्याय ५
क्रीडाखंड अध्याय ६
क्रीडाखंड अध्याय ७
क्रीडाखंड अध्याय ८
क्रीडाखंड अध्याय ९
क्रीडाखंड अध्याय १०
क्रीडाखंड अध्याय ११
क्रीडाखंड अध्याय १२
क्रीडाखंड अध्याय १३
क्रीडाखंड अध्याय १४
क्रीडाखंड अध्याय १५
क्रीडाखंड अध्याय १६
क्रीडाखंड अध्याय १७
क्रीडाखंड अध्याय १८
क्रीडाखंड अध्याय १९
क्रीडाखंड अध्याय २०
क्रीडाखंड अध्याय २१
क्रीडाखंड अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय २३
क्रीडाखंड अध्याय २४
क्रीडाखंड अध्याय २५
क्रीडाखंड अध्याय २६
क्रीडाखंड अध्याय २७
क्रीडाखंड अध्याय २८
क्रीडाखंड अध्याय २९
क्रीडाखंड अध्याय ३०
क्रीडाखंड अध्याय ३१
क्रीडाखंड अध्याय ३२
क्रीडाखंड अध्याय ३३
क्रीडाखंड अध्याय ३४