Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

क्रीडाखंड अध्याय २२

श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः । श्रीक्षेत्रपालाय नमः ।

जयजयाजी पार्वतीसुता । अप्रमेया रे अनंता ।

विश्वात्मया एकदंता । अजअजिता जगत्पते ॥१॥

गताध्यायीं कथा पावन । केलें गुणेशाचें मौंजीबंधन ।

व्यास विधीचे मुखें ऐकुन । करी प्रश्न विधात्यास पैं ॥२॥

गुणेशातें मयुरेश्वर । किमर्थ म्हणती विष्णुकुमर ।

ऐकोन त्याचा प्रश्नवर । सांगे सत्वर विधी तया ॥३॥

ब्रह्मा म्हणे परशरनंदना । तव प्रश्न आल्हाद मना ।

होवोनियां करितों कथना । लावोनि मना श्रवण करी ॥४॥

एके दिवसीं पातालभुवनीं । शेष बैसला सभास्थानीं ।

अनंतवासुक्यादि बंधु जनीं । वेष्टोनियां शोभतसे ॥५॥

कद्रू येतां निजमाता । आसनावरोनि उठोनि अवचितां ।

तिचे चरणीं ठेऊनि माथा । जाहला विनविता तेधवां ॥६॥

बहुत दिवसीं कृपा करुन । किमर्थ जाहलें आगमन ।

त्याचें वचन श्रवण करुन । स्फुंदस्फुंदोन ती सांगे ॥७॥

माझ्या सापत्‍न वनितेच्या आश्रमी । गेलें तिचे दर्शनकामी ।

मातें पाहतां सवत श्रमी । होवोनि क्रोधोर्मी न साहे ॥८॥

तिणें जटायस सुचविलें । तेणें अमर्याद कर्म केलें ।

वेणी धरोन आसुडिलें । वस्त्र फेडिलें पापिष्ठें ॥९॥

नग्न करोनियां मातें । करिता जाहला धिःकारातें ।

मग मी आक्रंदत निजगृहातें । जावोन येथें पातलें ॥१०॥

ऐकोन तिचें ऐसें वचन । शेष जाहला क्रोधायमान ।

म्हणें तीतें आतां बांधुन । दावितों आणून तुजलागीं ॥११॥

शेषें केली तयारी । वासुकी येवोनि विनंती करी ।

तुम्हीं असावें निजमंदिरीं । पराक्रम तरी पाहे माझा ॥१२॥

कोटी संख्या नाग घेऊन । वासुकी पावला विनतास्थान ।

तीतें नागपाशीं बांधुन । गेला घेऊनि नागलोकीं ॥१३॥

ऐसें होतां विपरीत । ती विष्णु वहनाचें स्मरण करित ।

तो पातला तेथें त्वरित । पक्षी कुलासमवेत पैं ॥१४॥

जटायु संपाति श्येन । पुढें धांवलें वेगें करुन ।

त्याचे पक्षवातें करुन । जाहलें पतन द्रुमचया ॥१५॥

वासुक्यादि व्यालसमाज । आले ऐकोन ते अंडज ।

सांडोनियां सकलकाज । एक एक निघाले ॥१६॥

महाभुजंग फुंफावती । दुःसह गरळ मुखें वमिती ।

नेत्रविषाग्नीनें जाळिती । द्विजांप्रति तेधवां ॥१७॥

नानाजाती पक्षीजन । पक्षवातें सर्प झडपून ।

चंचुपटें करिती खंडण । घेती प्राण सर्पांचे ॥१८॥

धोरांदर युद्ध मांडलें । अनेक पक्षी सर्प पडिले ।

उरगीं अंडज माघारले । मुख्य उठले द्विज तेव्हां ॥१९॥

जटायु संपाति श्येन । उठावले बळसंपन्न ।

त्यांहीं पक्षवातें करुन । करविलें भ्रमण अहिलागीं ॥२०॥

पक्षवातें धुरोळा उडे । सर्पांची भरलीं नाकेंतोंडें ।

अनेक सर्पांचें केलें तुकडे । सर्प बापडे माघारले ॥२१॥

ऐसें पाहतां वासुकीकंबल । धृतराष्ट्रतक्षकादि व्याल ।

दुःसह वमिती हलाहल । जाहले व्याकुल पक्षिगण ॥२२॥

जटायुश्येन संपाती । मूर्च्छा दाटोन भुमीशी पडती ।

पादोदर त्यातें बांधोन नेती । नेवोनि कोंडिती विवरांत ॥२३॥

मुख्यधुरा धरोनि नेल्या । पक्षी जाती पळोन गेल्या ।

गरुडें पाहतां धिःकारल्या । मागें आणिल्या परतोनी ॥२४॥

क्रोधें संतप्त पतंगपती । पक्षवायूची लावोन गती ।

सर्प उडविले आकाशपंथीं । भ्रमती मरती पडोनियां ॥२५॥

शतमुख पंचशतानन । स्फटिकाभरण अंजनवर्ण ।

विषदृष्टी विषपवन । विक्राळ पर्वतासारिखे पैं ॥२६॥

सहस्त्र कुळांचे लक्ष अनेक । गरुडें संव्हारिले दंदशुक ।

हें पाहोनियां अही अनेक । वासुकी धांवला तयापुढें ॥२७॥

मुखें वमिती दुःसह विष । पक्ष जळोनि पक्षी विशेष ।

मरतां त्यांवरी करित रोष । गरुड धांवला त्वरितगती ॥२८॥

पक्षवातें करोनि घाबरा । मूर्च्छित करोनि उरगेश्वरा ।

अंडजप्रभूनें करोनि त्वरा । सोडविली दारा कश्यपाची ॥२९॥

केले मातेचें बंधमोचन । गरुडें सूक्ष्मरुप धरुन ।

स्वमाता मंदिरीं पोंचऊन । गेला आपण हरिलोकीं ॥३०॥

विनता पावली स्वस्थान । पुत्र ठेविले उरगीं कोंडुन ।

तेणें तिचें संतप्तमन । घेतलें दर्शन पतीचे तिणें ॥३१॥

विनता विनयभावें । पतीस रिजवी स्वभावे ।

कृपा केली तिचे दैवें । मुनिपुंगवें गौरविली ॥३२॥

शोक न करी वो चंद्रानने । रति देतों प्रसन्नमने ।
तुझे उदरीं मयूर तेणें । निपजेल विख्यात पैं ॥३३॥

बलाढय जैसा अपरगरुड । वरीं आरुढोन वक्रतुंड ।

मोडील उरगांचें बंड । पुत्र तुझे सोडवील ॥३४॥

ऐकोन पतीची अभयवाणी । आनंदें कोंदली तरुणी ।

मदनें विंधिली पंचबाणी । तेणें रमणी विव्हळ ॥३५॥

मुनीनें नेउनि एकांतस्थानीं । आनंदें भोगितां कामिनी ।

गर्भ राहिला तयेलागुनी । आनंदवनीं प्रवेशली ॥३६॥

श्रोते ऐका सावधान । पूर्वील कथानुसंधान ।

सप्तम वर्षीं मौजीबंधन । केलें शिवानें गुणेशाचें ॥३७॥

अष्टम वर्षीं वेदशास्त्र । अध्यायनालागीं पुत्र ।

घालोनियां परमपवित्र । विद्यापात्र केलें तया ॥३८॥

मुनिपुत्राचें मस्तकी कर । ठेविता जाहला लंबोदर ।

तेहि जाहले विद्यासागर । सर्वेश्वर प्रसादें ॥३९॥

गुणेशें साम गायन । करितां प्राणी जाहले तल्लीन ।

सकळ सुर येऊन । लुब्ध होऊन ऐकती ते ॥४०॥

सामगायनाचे निनादें । भोंवती जमली पशुमृगवृंदें ।

नाचताति प्रेमानंदें । निगुति छंदें करोनियां ॥४१॥

त्याचें ऐकतां सामगायन । गंधर्व अप्सरा लज्जायमान ।

द्रवलें शंकराचें मन । पुत्राचि तान ऐकोनियां ॥४२॥

शंकराचे मुगुटाश्रित । चंद्र द्रवला तेव्हां अमृत ।

ते खालीं रुंडी पडत । जाहले जीतनर त्याचे ॥४३॥

शंकराचे माळेतून । एकाएकी जाहले उत्पन्न ।

पुढें उभे कर जोडून । सेवकामाजी तिष्ठती ॥४४॥

ऐसा सामगायनाचा महिमा । दाविता जाहला परमात्मा ।

पाहतां सत्पुत्र उमा । धन्य आत्मा मानीतसे ॥४५॥

तंव कोणी एक असुर । श्वापदरुपें करित विहार ।

तीनमुखें पांचनेत्र । शृंगें चार जयातें ॥४६॥

आठपाद चार कर्ण । दोन पुच्छें परिपूर्ण ।

पाहोनियां गजकर्ण । म्हणे बाळकांसि धरा धरा ॥४७॥

धरावयास बाळकें जाती । तंव तो पळे शीघ्रगती ।

पाठिलागे बाळ धांवती । रानीं गणपती समवेत पैं ॥४८॥

श्वापद गेलें गहनवनीं । जें वर्जिले मानवानीं ।

बाळांसमवेत मोक्षदानीं । दुर्घट विजनीं प्रवेशला ॥४९॥

तेथोन दूर देशी गेले । तेणें गुणेश मन क्षोभलें ।

मग तयाने पाश टांकिले । धरुनि आणिलें तयासी ॥५०॥

कंठदेशीं पाश झोंबला । तेणें असुराचा प्राण गेला ।

चतुर्विंशति योजनें पडला । देह त्याचा धरणीवरी ॥५१॥

वनीं फिरतां बाळें श्रमलीं । फळेंमुळें भक्षूं लागलीं ।

अन्न भक्षोनि तृप्त जाहली । फिरुं लागलीं अरण्यांत ॥५२॥

तव विनता पक्षिणीरुपें । अंडें रक्षी साक्षेपें ।

तें पाहोनि गणाधिपें । झेंप घाली तयावरी ॥५३॥

अंडे भूमिसि आपटिलें । त्याची जाहलीं दोन शकलें ।

आंतोन एक मोर निघालें । चुडामेचक समवेत पै ॥५४॥

तो मयूर भासे अद्भुत । पक्षवातें समुद्र पर्वत ।

कांपवीतसे क्षणांत । पाहोन एकदंत धरी शिखा ॥५५॥

पाहोनि त्याचें अद्भुतबळ । युद्ध करी गिरिजाबाळ ।

त्याचे पक्ष धरी सबळ । परि तो खळ नाटोपे ॥५६॥

मग तीं आयुधें धरुन करीं । नीलकंठासि गुणेश मारी ।

तेणे पडला उर्वीवरी । गुणेशवरी आरुढला ॥५७॥

शिखंडी करोन स्ववशग । येतां देखोन भक्त भवभंग ।

जयजयकारें भरोनि रंग । बाळें समीप पातलीं ॥५८॥

त्याच्या पाहोनि पराक्रमा । जवळ येऊनि कश्यपवामा ।

नमोनियां परमात्मा । स्तुत्युत्तमा स्तवीतसे ॥५९॥

जय आदिपुरुषा गौरीसुता । निगमसारा एकदंता ।

ब्रह्मांडभरी तुझी सत्ता । जगन्नाथा जगद्‌गुरो ॥६०॥
तूंच हरीविधिशंकर । सूर्यचंद्रपुरंदर ।

सर्वात्मा तूं लंबोदर । सर्वेश्वर करुणार्णवा ॥६१॥

कश्यपें जेव्हां कथिले मातें । तेव्हां पासोन प्रतीक्षा करितें ।

आतां देखिलें पदांबुजातें । प्रमोदांतें पावलें ॥६२॥

सपत्‍नी कद्रूसुत मातले । त्याहीं मत्पुत्र बंदीं घातले ।

ते तुवां पाहिजे सोडविले । कृपा करोनि जगत्प्रभो ॥६३॥

तथास्तु म्हणे अंबासुत । नीलकंठासी वर माग म्हणत ।

येरु करोनि दंडवत । मग बोलत मधुरोक्तीनें ॥६४॥

जरीं तूं प्रसन्न जगत्पती । मन्नाम पूर्वीं तुजप्रती ।

करोनियां भरीं कीर्ती । हे गणपती त्रिभुवनांत ॥६५॥

संतोषोनि जगदीश । म्हणे मज म्हणतील मयूरेश ।

ऐसें वदोन गणाधीश । मयूरेश म्हणवी आपणातें ॥६६॥

आज्ञा मागोन विनतासती । गेली जेव्हां गृहाप्रती ।

मयूरीं बैसोन भक्तपती । गृहाप्रती चालला ॥६७॥

मयूरेश्वर मयूरेश्वर । बाळकें भोवतीं करित गजर ।

चामरें ढाळित मुगुटावर । निज मंदिरीं प्रवेशले ॥६८॥

बाळकमुखें सकलवार्ता । ऐकतां आनंदली नगदुहिता ।

आलिंगोन प्रियसुता । निंबलोण करीतसे ॥६९॥

विधि म्हणे व्यासाप्रती । मयुरेश जाहला गुणेशमूर्ती ।

ही कथा अति निगुती । तुजप्रति कथियेली ॥७०॥

नववर्ष होतां प्राप्त । मयूरावरी बसोन येकदंत ।

वनामाजी क्रीडा करित । सर सुंदर पाहोनियां ॥७१॥

रसाळ वृक्षाची सुरसफळें । भक्षितां तृप्त जाहलीं बाळें ।

तंव जळीं हलकल्होळे । असुर बळे आरडतसे ॥७२॥

त्याचा ऐकतां विक्राळ स्वर । बाळकें कांपती थरथर ।

जळांत उडी मयुरेश्वर । टांकी सत्वर तेधवां ॥७३॥

जळांत पडतां विनायक । बाळकें करिती बहुत शोक ।

तंव असुर वधोन जगन्नायक । जळाबाहेर निघाला ॥७४॥

जळाबाहेर प्रेत । टाकितां जाहला शिवसुत ।

बाळें जाहली आनंदभरित । जयजयकारें गर्जती ॥७५॥

मग घेवोनि बाळकांशी । गुणेश करी निजक्रीडेशी ।

अनंतरुपें हृषीकेशी । सिंची उदक बाळकांवरि ॥७६॥

तंव तेथें नागकन्यका । जैसा विकसित कनकलतिका ।
त्या पाहोनि विनायका । विव्हळ जाल्या कामज्वरें ॥७७॥

त्या म्हणती परस्पर । हा असावा गे प्राणेश्वर ।

तरींच साफल्य जन्मांतर । आपलें साचार होईल गे ॥७८॥

मग त्याही जोडोनि कर । लक्षोनियां सर्वेश्वर ।

म्हणती तूं आमुचा प्राणेश्वर । हो साचार ये काळीं ॥७९॥

तुज करितों शरीरदान । संतुष्ट करीं आमचें मन ।

मग त्यातें बळेंच धरुन । मोरासहित नेला गृहीं ॥८०॥

मंगळस्नान घालोनि त्यातें । तिलक रेखिती आपुले हातें ।

मयुरेशें तुष्टी करोनि त्यातें । निरोपातें मागतसे ॥८१॥

नागकन्या धरोनि त्याशी । नेत्या जाहल्या वासुकीपाशीं ।

गर्वसंपन्न वासुकीशी । पाहतां गुणेश क्षोभला ॥८२॥

झेंप घालोन मोक्षदानी । मस्तकावरील सोज्वळमणी ।

घेता जाहला चिंतामणी । पाहतां फणी धुधुःकारे ॥८३॥

धरोनि त्यांचीं सकल शिरें । हालवोनि जगदीश्वरें ।

कटीभोवता लंबोदरें । बांधिला फणी तेधवां ॥८४॥

गुणेश करी जेव्हां गर्जना । कांपवी तेव्हां त्रिभुवना ।

शेषासहित उरग नाना । विष वमना करीत आले ॥८५॥

मयूरेश्वरें मयूरास । पुढें पाठविलें युद्धास ।

तो धावोनि आसमास । बहु सर्पांस मारीतसे ॥८६॥

पक्षवातें उडविलें । कितीकांचे तुकडे केले ।

मयूरे किती सर्प भक्षिले । विदारिले पादोदर ॥८७॥

मयूरे संव्हारिले सर्प विशेष । हें पाहोनि क्षोभला शेष ।

विषभरित सोडी श्वास । तेणें मयुरास भ्रम दाटला ॥८८॥

भूमिशी पडतां तो अंडज । क्षोभता जाहला गणराज ।

उडी टांकोनियां सहज । दाबी पदीं फणा त्याच्या ॥८९॥

त्रिभुवनदाहक ऐसी गरळ । वमीतसे तेव्हां व्याल ।

त्याणें लावोन पादकमल । फणा सकल रगडिल्या ॥९०॥

अनंतब्रह्मांडे उदरीं ज्याच्या । भार न साहे शेष त्याचा ।

महिमा दावी मग नृत्याचा । प्राण शेषाचा व्याकुळ ॥९१॥

फणींद्र फिरवोनियां वेगें । परीकरी बांधिला भवभयभंगे ।

हें पाहोनि धावले रागें । सर्प उगे न राहती ॥९२॥

युद्धास पातले अनेक सर्प । त्यातें पाहे गणाधिप ।

कांही न मानितां ताप । करी साक्षेप हुंकाराचा ॥९३॥

गणेश जेव्हां हुंकारला । तेणें सर्पांचा संहार जाहला ।

मग शेषें स्तव केला । तेणें तुष्टला मयुरेश ॥९४॥

नागकन्याहीं गुणेश नेला । वियोग न साहे बाळकांला ।

ते धुंडित वनी त्याला । हाका तयाला मारिताती ॥९५॥

रडती बाहती करुणास्वरें । भगासुराचे मुखांत सारे ।

शिरोनि जातां जाहले घाबरे । ह्मणती बरें दिसेना ॥९६॥

काय जाहली दिशाभूल । कोठे गेला दिनदयाळ ।

आमचा कैवारी गौरीबाळ । ह्मणोनि विव्हळ जाहलों ॥९७॥

सर्वज्ञ तो गौरीनंदन । देता जाहला त्यांस दर्शन ।

योगमायेने मोहून मन । बाळा निमग्न तेथें केलें ॥९८॥
सायंकाळ होतां प्राप्त । गृही वाट पाहती आप्त ।

शोध करिती मातातात । कोठे सुत न देखती ॥९९॥

आक्रोश करिती ज्यांच्या माता । दुःख करी ग्रावदुहिता ।

कळवळा येवोनि एकदंता । काय करिता जाहला ॥१००॥

जीचे जैसें होतें बाळक । तैसा नटला जगन्नायक ।

बाळरुपें धरोनि अनेक । आपण नायक मयुरेश्वर ॥१॥

घेऊनि बाळकांचा मेळा । गृहीं पातला तयेवेळां ।

पाहोनियां निजबाळा । माता कवळिती तयातें ॥२॥

बाळकें कवळोनियां पोटीं । तयासि ह्मणती तेव्हां गोरटी ।

विनायकाचे स्नेहासाठीं । तुमचे पाठीं कर्मदशा ॥३॥

संगती केली तुह्मी त्याची । आतां दैना संसाराची ।

क्षुधेनें उदरें खोल तुमची । गेलीं पहा बाळक हो ॥४॥

कराल मयुरेशाची संगती । तरी ताडूं तुह्माप्रती ।

पाय बांधोनियां निश्चिती । यथामती शिक्षा करुं ॥५॥

श्रोते परिसा पूर्वानुसंधान । मयुरेशें करितां सर्पदमन ।

ऐकोन शेषाचें स्तवन । जाहला प्रसन्न जगदात्मा ॥६॥

शेष म्हणे देवाधिदेवा । काहीं सांगे मला सेवा ।

गुणेश म्हणे मुक्त करावा । बंध आतां आंडज्यांचा ॥७॥

वंदोनि त्याचें तेव्हां वचन । जटायु संपाती आणि श्येन ।

भेटविले मयुरेशास आणुन । करिती नमन गुणेशाते ॥८॥
घेऊनि आज्ञा तेव्हां तिघेजण । येऊनि वंदिती विनताचरण ।

मग तिणे आलिंगुन । केलें अवघ्राण मस्तकाचें ॥९॥

शेष गुणेशातें सिंहासनी । पूजिता जाहला चित्त लाउनी ।

अमोल्य वस्त्रें भूषणें अर्पुनी । जाहला स्तवनी सादर ॥१०॥

शेषाचा घेऊनियां निरोप । पूर्वस्थळीं आला गणाधिप ।

तव भगासुर पातिला अमुप । मुख पसरिलें तयानें ॥११॥

परशुघातें असुरशीर । छेदिता जाहला लंबोदर ।

देव करिती जयजयकार । सुमनें भार वर्षती ॥१२॥

योगमाया काढोन सावधान । करिता जाहला ऋषिनंदन ।

मग तयास सवे घेऊन । पावले निकेतन तेधवां ॥१३॥

जयजयाजी सर्वज्ञमूर्ती । आदिपुरुषा गणपती ।

पुढें बोलवि तुझी कीर्ती । यथामती वर्णीन मी ॥१४॥

स्वस्ति श्रीगणेशप्रतापग्रंथ । श्रीगणेशपुराण संमत ।

क्रीडाखंड रसभरित । द्वाविंशोध्याय गोड हा ॥११५॥

श्रीगणेशार्पणमस्तु ॥अध्याय॥२२॥

अध्याय बाविसावा समाप्त

श्री गणेश प्रताप

भगवान दादा
Chapters
प्रस्तावना
अध्याय १
अध्याय २
अध्याय ३
अध्याय ४
अध्याय ५
अध्याय ६
अध्याय ७
अध्याय ८
अध्याय ९
अध्याय १०
अध्याय ११
अध्याय १२
अध्याय १३
अध्याय १४
अध्याय १५
अध्याय १६
अध्याय १७
अध्याय १८
अध्याय १९
अध्याय २०
अध्याय २१
अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय ४
क्रीडाखंड अध्याय ५
क्रीडाखंड अध्याय ६
क्रीडाखंड अध्याय ७
क्रीडाखंड अध्याय ८
क्रीडाखंड अध्याय ९
क्रीडाखंड अध्याय १०
क्रीडाखंड अध्याय ११
क्रीडाखंड अध्याय १२
क्रीडाखंड अध्याय १३
क्रीडाखंड अध्याय १४
क्रीडाखंड अध्याय १५
क्रीडाखंड अध्याय १६
क्रीडाखंड अध्याय १७
क्रीडाखंड अध्याय १८
क्रीडाखंड अध्याय १९
क्रीडाखंड अध्याय २०
क्रीडाखंड अध्याय २१
क्रीडाखंड अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय २३
क्रीडाखंड अध्याय २४
क्रीडाखंड अध्याय २५
क्रीडाखंड अध्याय २६
क्रीडाखंड अध्याय २७
क्रीडाखंड अध्याय २८
क्रीडाखंड अध्याय २९
क्रीडाखंड अध्याय ३०
क्रीडाखंड अध्याय ३१
क्रीडाखंड अध्याय ३२
क्रीडाखंड अध्याय ३३
क्रीडाखंड अध्याय ३४