Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

अध्याय १६

श्रीभक्तवत्सलायै नमः ।

मध्यदेशींचा वसुमती पती । शूरसेन नामा पुण्यकीर्ती । शत्रुतापन महामती । त्रिजगती यश ज्याचे ॥१॥

शांतदांत गुणगंभीर । धीर वीर उदारतर । सेना चातुरंग गंभीर । गणिता पार लागे ॥२॥

त्याची कांता पुण्यशीला । राजास प्रिय ती महिला । तिचे मुखचंद्रे लाजविला । क्षयो लाविला चंद्रासी ॥३॥

रती उर्वशी तिलोत्तमा । म्हणती इचे रूपासी सीमा । वर्णिता भागेल शेषमहिमा । सदा आम्हा लाजविते ॥४॥

तनमने पतिपरायण । सदा सेवी प्राणेशचरण । पतिव्रता सती सुलक्षण । जे भूषण राजकुला ॥५॥

ऐसा तो नराधीश सहज । सभेत बैसला महाराज । भोवती अमात्य पंडितसमाज । जैसा बिडौज शोभतसे ॥६॥

तव एकाएकी घंटाघोष । अप्सरा गाती नृत्यविशेष । ऐकता पावोनि तोष । दूतास म्हणे शोध करा ॥७॥

लक्षानुलक्ष त्याचे दास । बाहेर पाहती आसमास । तव देखिले विमानास । जे सूर्यास उणे म्हणे ॥८॥

त्यामाजी एक कुष्टीदास । तेणे अवलोकिले विमानास । पावोनिया अधोगतीस । ते भूमीस पतन जाहले ॥९॥

हाहाःकार करिती सुरवर । खिन्न जाहला पुरंदर । रायास सांगती अनुचर । समाचार सर्वही ॥१०॥

राजा तुरंगारूढ होउनी । तेथे आला धावूनी । शतक्रतूते अवलोकुनी । कर जोडून नमन करी ॥११॥

राजा म्हणे इंद्रासी । दुर्लभ दर्शन मानवांसी । कोण्या दोषे पडलासी । उघड दिससी समस्त जना ॥१२॥

कोणीकडोनि जाहले आगमन । आहे कोणीकडे गमन । कोण्या दोषे विमानपतन । कश्यपनंदना जाहले ॥१३॥

ऐकोनि त्याची विनयवाणी । प्रत्युत्तर वदे र्‍हादिनी पाणी । राजा ऐके निश्चलकर्णी । गमनागमनी कारण जे ॥१४॥

नारदे येवून उठाउठी । सांगीतली भृशुंडीची गोष्टी । पुण्यश्लोक असा सृष्टी । दुजा दृष्टी पडेना ॥१५॥

साक्षात तो गजानन । इंद्रा त्याचे करे दर्शन । ऐसे ऐकता मुनीचे वचन । घेतले दर्शन मी त्याचे ॥१६॥

ज्याते वंदिती मुनिगण । त्याचे वंदोनिया चरण । स्वर्गलोकी परतलो जाण । विघ्नदारुण जाहले येथे ॥१७॥

तुझे दासांमध्ये कुष्टी । विमानी पडता त्याची दृष्टी । पतन पावले विमान कष्टी । तेणे नृपती जाहलो ॥१८॥

राजा म्हणे गा पुलोमजानाथा । आधी सांगे भृशुंडीची कथा । इंद्र म्हणे ऐक आता । पूर्वील वृत्तांत तयाचे ॥१९॥

कैवर्तकनामे कुनर । स्वदोषे पीडी नगर । त्रास पावले थोरथोर । दुष्टाचार सदा त्याचा ॥२०॥

पापकर्मी सदा रत । पैजा घालोन द्युत खेळत । सदा जारिणीसि रमत । मदिरा पीत यथेच्छपणे ॥२१॥

कलह करोनि चोरी करी । घरोघरची निंदा करी । ऐसा तो दुराचारी । नगराबाहेरी घालविला ॥२२॥

मग कुटुंबासमवेत । जाऊन राहिला अरण्यात । वाट मारोन पोट भरित । प्राण घेत पांथिकांचे ॥२३॥

ब्रह्महत्या तेणे अनेक । करोन गांजिले बहुत लोक । वस्तुजात हरोनि अनेक । दारादिक प्रतिपाळी ॥२४॥

लोकांच्या हरोनिया धना । भूषा करोनि सजवी ललना । स्वेच्छाक्रीडा करोनि मना । सुखसदना रिघवी ॥२५॥

एके दिनी मार्ग रोधून । बैसला तव पांतस्थजन । येता देखोनिया धाऊन । गेला हरण करावया ॥२६॥

तव तो काढाकाढी निष्ठला । चोर पाठीमागे लागला । क्रोशपर्यंत पळाला । तव तो गेला निर्भयस्थळी ॥२७॥

येरू परतला मग मागे । धावता श्रमला निजांगे । स्नान करीत या प्रसंगे । मार्गी येता गणेशतीर्थी ॥२८॥

करोनिया पान जीवन । पुढे चालला लक्षूनि सदन । झाले मुद्गलाचे दर्शन । शस्त्र नग्न केले तेणे ॥२९॥

मारावया झेप घाली । तव शस्त्रे हातींची गळाली । मनालागी भूल पडली । स्वच्छ जाहली बुद्धी त्याची ॥३०॥

गणेशभक्तांचे दर्शन होता । पापबुद्धीशी जाहली विकलता । हे पाहोनि ऋषि तत्वता । जाहला पुसता तयासी ॥३१॥

कारे शस्त्रे तुझी गळाली । येरू म्हणे त्वद्‌दृष्टी पडली । तीर्थी स्नान करिता उपरमली । धिषणा पहिली पापाची ॥३२॥

होता साधूचे दर्शन । निर्वैर जाहले माझे मन । मग करोनिया नमन । दीनवदन बोलत ॥३३॥

महापातकी मी दारुण । जन्मादारभ्य आहे जाण । परी आलो तुजला शरण । करी तारण गुरुराया ॥३४॥

पश्चात्तापे तापलो साच । आंगी उभारले रोमांच । माते उद्धरसील तूच । दुसरा नाहीच जगत्रयी ॥३५॥

शरण आलियाचे रक्षण । करणे हेचि तुम्हा भूषण । ऐसे वचन त्याचे पूर्ण । करी श्रवण ऋषिवर्य ॥३६॥

मग म्हणे गा अधमाधमा । तुझे पापकर्मासि नाही उपमा । अधिकार नसे उपदेशकर्मा । तुज आम्हा करावया ॥३७॥

तथापि विनायकनाम । सांगतो आता जप उत्तम । तेणे तुष्टोन पुरुषोत्तम । खंडील कर्म कल्मषाचे ॥३८॥

जो पुन्हा होईल आगमन। तो जपे मंत्र येथे राहुन । उद्धरीन तुजला येऊन । सत्य वचन हे मानी ॥३९॥

येतील शुष्कयष्टीस पल्लव । तेव्हा खंडेल पाप सर्व । ऐसे सांगोनि भक्तराव । गेला आपले कार्यार्थी ॥४०॥

तेथेच बैसला तो तस्कर । शुद्धभावे जपे सादर । काळ लोटला अपार । अंगावर वारूळ जाहले ॥४१॥

वरी वाढले लताद्रुम । मागे परतला ऋषिसत्तम । येऊन पाहे त्याचे कर्म । म्हणे उत्तम जाहला खरा ॥४२॥

मग खणोनि त्या वारुळा । काढिता जाहला अस्थिमाळा । कमंडलु जीवन ते वेळा । शिंपुन पुतळा जीवविला ॥४३॥

त्याची दिव्य तनू जाहली । भृकुटीपाशी शुंडा फुटली । गणेशाने कृपा केली । चिन्हे अर्पिली स्वरूपाची ॥४४॥

पाहोनि त्याचे महिमन । संतोषले मुद्गलाचे मन । नेत्री गळे प्रेमजीवन । आलिंगन देत त्यासी ॥४५॥

जन्म जाहला पुन्हा त्याशी । ठेविले भृशुंडी नामासी । वर्तमान कळले ऋषीसी । दर्शनासि धावले ते ॥४६॥

वसिष्ठअत्रिभृगुभार्गव । कश्यपगौतमवामदेव । भरद्वाजादि ऋषि सर्व । येवोनि खेव देती तया ॥४७॥

मग एकाक्षरे उपदेशिला । तेणे तो अद्भुत तपे तापला । भक्ति पाहोनिया धावला । प्रसन्न जाहला वारणास्य ॥४८॥

सहस्त्रगभस्ती प्रकाशमान । प्रगटोनिया गजानन । शिरी वरदकर अर्पून । सावध मन केले त्याचे ॥४९॥

म्हणे व्यर्थ का कष्ट करिशी । माझे स्वरूप पावलाशी । सुर ऋषि वंदितील तुजशी । राहशी कल्पवरी या लोकी ॥५०॥

अंती मत्पदपावन । होशील जाण सत्य वचन । ऐसा वर करोनि अर्पण । अंतर्धान पावला ॥५१॥

तव तेथे देव ऋषी । दर्शन घेवून वंदिती त्याशी । हे येऊनिया मजशी । कथिता जाहला नारदमुनी ॥५२॥

ऐसे ऐकता अवनीपती । मी गेलो दर्शनाप्रती । वंदोनि त्याचे चरण प्रीती । पुन्हा मागुती परतलो ॥५३॥

जाणे आहे स्वर्गभुवनी । विमान पडले माझे मेदिनी । ऐसे ऐकोनिया कानी । राजा मनी चमत्कारला ॥५४॥

मग म्हणे गा देवदेवा । विमानगतीचा उपाय सांगावा । रायासि म्हणे तो मघवा । यत्‍न ऐकावा भूपती ॥५५॥

संकष्टीचतुर्थीव्रताचरण । केले असेल गा जेणे । त्याणे करिता पुण्यार्पण । तेणे विमान चालेल पै ॥५६॥

राजा म्हणे पुरुहूता । कवणेपरी आचरावे व्रता । मागे कोण जाहला कर्ता । हे आता मज सांगे ॥५७॥

शक्र म्हणे गा राजसत्तमा । ऐके संकष्टीचतुर्थी व्रतमहिमा । जिचेनि पावोनि सकलकामा । मोक्षधामा पावणे ॥५८॥

कृतवीर्य राजा पुण्यपरायण । जे अवनिचे निजमंडण । ज्याचे आश्रये ब्राह्मण । ब्रह्मपरायण राहती ॥५९॥

दानी मानी धर्मवेत्ता । निजबळे भोग भोगी अनंता । सुगंधा नामे त्याची वनिता । पतिव्रता महासती ॥६०॥

तिचे उदरी नोहे सुत । म्हणोनि राजा तप करित । तपे शोषिला देह समस्त । तेणे प्राणांत मांडिला ॥६१॥

त्याचे पाहूनि अद्भुत कष्ट । नारदमुनी नरवरिष्ठ । पितृलोकी जाऊनि स्पष्ट । त्याचे पित्यासी सांगतसे ॥६२॥

तुझा पुत्र पुत्रकामी । तेणे जाहला वनी श्रमी । जाऊ पाहे निर्वाणधामी । उपाय तुम्ही करावा ॥६३॥

ऐसे सांगोनि तयासी । नारद पातला यमलोकाशी । तव भोगिती नरकव्यथेशी । भृशुंडीचे पितृगण ॥६४॥

त्यांची अत्यंत व्यथा पाहिली । तेणे मुनीसि दया उपजली । म्हणोनि नारदे धाव घेतली । स्वारी पातली भूलोकी ॥६५॥

भृशुंडीस म्हणे महामुनी । काय करावे तुझे ज्ञानालागुनी । अरे तुझे पापे करुनी । पितृजनी नरकव्यथा ॥६६॥

करी त्यांचा आता उद्धार । तरीच तू सत्पुत्र नर । ऐसे ऐकता त्याचे उत्तर । मनी फार तप्त जाहला ॥६७॥

भृशुंडी करी मनी विचार । कैसा होईल त्यांचा उद्धार । संकष्टिचतुर्थीव्रत थोर । पुण्यतर तयेचे ॥६८॥

प्रार्थोनिया गजानन । संकष्टिचतुर्थीव्रताचे पुण्य । करिता जाहला अर्पण । संकल्प करून तेधवा ॥६९॥

तेणे पुण्ये जळोनि पाप । त्याचे जाहले दिव्यरूप । विमान पाठवी गणाधिप । आपणासमीप आणावया ॥७०॥

मातापितादारासुत । कन्याव्याहीजावयी समस्त । सुह्रदसखेबंधूआप्त । गेले समस्त उद्धरुनी ॥७१॥

एके दिवसाचे व्रतयोगे । उद्धरोनि गेले सर्व वेगे । एक वर्ष आचरता निजांगे । अगाध पुण्य गणवेना ॥७२॥

श्रोते ऐका पूर्वानुसंधान । नारदाचे वचन ऐकून । कृतवीर्यपिता संतप्तमन । मग तेथोन निघाला ॥७३॥

सत्यलोकी जाऊनि ते समयी । दंडवत पडे विधीचे पायी । कमलासने उठविला लवलाही । म्हणे का रे ग्लानी करितोसी ॥७४॥

येरू म्हणे गा प्रजापती । माझी खुटली येथून संतती । पुत्र तप करी वनाप्रती । प्राणावरती उठोनिया ॥७५॥

जरी पुत्र न होता त्याशी । तरी तो मरेल एक दो दिवशी । कोण कारण संतती न होण्याशी । ते मजशी कथी का ॥७६॥

ऐकोनि बोले विष्णुसुत । ऐक राया आता निवांत । सोमनामा अंत्यज अद्भुत । तुझा सुत पूर्वी होता ॥७७॥

तेणे मार्गी तपोधन । द्वादश मारिले ब्राह्मण । दिवसास करोनि उपोषण । चंद्रोदयी पारणे तेणे केले ॥७८॥

माघकृष्णचतुर्थीशी । गणेशा गणेशा म्हणे पुत्रासी । न कळत व्रत घडले त्याशी । तेणे राज्याशी पावला ॥७९॥

परि ब्रह्महत्या पापराशी । तेणे न होय संततीशी । ऐसे ऐकता मानसी । राजा कंपाशी पावला ॥८०॥

करूनिया दीनवदन । म्हणे तू दयाळू रक्षी भक्तजन । आता यासि उपाय कथन । कृपा करून करी का ॥८१॥

वेधा म्हणे कृतवीर्यपित्यासी । करिता संकष्टिचतुर्थीसी । नासेल ब्रह्महत्या पापराशी । तेणे संततीशी पावेल तो ॥८२॥

अंधमूकजडपंगू जाण । करिता चतुर्थी व्रताचरण । सर्वदा त्याचे कल्याण । गजकर्ण करीतसे ॥८३॥

ऐसा अगाध व्रतमहिमा । तुज कथिला राजोत्तमा । जेणे पुरेल सकलकामा । करवी नेमा तयाहुनी ॥८४॥

श्रोते पुढे सावधान । ऐका अंगारकीचे महिमान । जेणे तुष्टोनि वारणानन । भक्तजन रक्षीतसे ॥८५॥

जयजयाजी वेदसारा । भक्तवत्सला लंबोदरा । तूच उद्धरशील मज पामरा । भरवसा पुरा हाचि माते ॥८६॥

स्वस्ति श्रीगणेशप्रतापग्रंथ । गणेशपुराण रसभरित । उपासनाखंड अद्भुत । षोडशोध्याय गोड हा ॥८७॥

श्रीगणेशार्पणमस्तु ॥ अध्याय ॥१६॥ ओव्या ॥८७॥

श्री गणेश प्रताप

भगवान दादा
Chapters
प्रस्तावना
अध्याय १
अध्याय २
अध्याय ३
अध्याय ४
अध्याय ५
अध्याय ६
अध्याय ७
अध्याय ८
अध्याय ९
अध्याय १०
अध्याय ११
अध्याय १२
अध्याय १३
अध्याय १४
अध्याय १५
अध्याय १६
अध्याय १७
अध्याय १८
अध्याय १९
अध्याय २०
अध्याय २१
अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय ४
क्रीडाखंड अध्याय ५
क्रीडाखंड अध्याय ६
क्रीडाखंड अध्याय ७
क्रीडाखंड अध्याय ८
क्रीडाखंड अध्याय ९
क्रीडाखंड अध्याय १०
क्रीडाखंड अध्याय ११
क्रीडाखंड अध्याय १२
क्रीडाखंड अध्याय १३
क्रीडाखंड अध्याय १४
क्रीडाखंड अध्याय १५
क्रीडाखंड अध्याय १६
क्रीडाखंड अध्याय १७
क्रीडाखंड अध्याय १८
क्रीडाखंड अध्याय १९
क्रीडाखंड अध्याय २०
क्रीडाखंड अध्याय २१
क्रीडाखंड अध्याय २२
क्रीडाखंड अध्याय २३
क्रीडाखंड अध्याय २४
क्रीडाखंड अध्याय २५
क्रीडाखंड अध्याय २६
क्रीडाखंड अध्याय २७
क्रीडाखंड अध्याय २८
क्रीडाखंड अध्याय २९
क्रीडाखंड अध्याय ३०
क्रीडाखंड अध्याय ३१
क्रीडाखंड अध्याय ३२
क्रीडाखंड अध्याय ३३
क्रीडाखंड अध्याय ३४