Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

अध्याय अकरावा

अर्जुन उवाच

अघ्यात्मिक गुह्यहि हें देवा उपदेशिले तुवा मजला ॥

त्या योगानें माझा हा मोह सर्व नष्ट कीं झाला ॥१॥

भूतोत्पत्ती नाशहि विस्तारें तूंच मजसि सांगितलें ॥

कमल पत्राक्ष त्वांच तव अविनाशी महात्म्य ऐकविलें ॥२॥

परमेश्वर तूं अससी वर्णिलेस आपणांस तूं जैसें ॥

पुरुषोत्तम इच्छी मी पहावया ईश्‍वरी रुप कैसे ॥३॥

तव रुप पहायाला योगेश्‍वर शक्य मी तुला भासे ॥

अविनाशी रुप तुझे दावी मज ईश्‍वरा असें कैसें ॥४॥

श्री भगवानुवाच

पार्था ही ममरुपे हजारो आकृतीच बघ आतां ॥

प्रकार बहू तयांचें अनंत दिव्ये तयांत की बघता ॥५॥

आदित्य रुद्र वसुही अश्‍विनीकुमार मरुत ही सारे ॥

आश्‍चर्ये दुसरी ही भारत कधिही न देखिली त्वां रे ॥६॥

एकत्र आज येथें माझ्या देहीं चराचर बघ तूं ॥

गुडाकेश दुसरें ही जे कांहीं इच्छितोस बघणे तूं ॥७॥

शक्‍य न रुप पहाया हें तूं मम तव अशाच नेत्रांनीं

दिव्य नेत्र यास्तव मी देतों बघ रुप ईश्‍वरी त्यांनी ॥८॥

संजय उवाच

त्या योगेश्‍वर हरिने राजा ऐसे वदून पार्थाला ॥

दावियलें मग अपुलें तें परम ईश्‍वरी रुप तयाला ॥९॥

अनेक मुखरुप-चितें देखावे अद्‌भुत बहुहि तयांत ॥

दिव्य भूषणेंही बहु शस्त्रे दिव्यहि उभारलीं बहुत ॥१०॥

दिव्य वस्त्र पुष्पें धर दिव्य उटि युक्‍त आश्‍चर्ये भरला ॥

सर्वतो मुख अशा त्या देवा अर्जुन पाहता झाला ॥११॥

गगनांत सहस्त्र सूर्य एका कालींच जर उगवतील ॥

साम्यतेस देवांच्या तेजाशीं अंश समच होतील ॥१२॥

देव देव ईशाच्या देहामध्येंच एक वटलेल्या ॥

अर्जुन पाही विश्‍वा नानाविध रुप युक्‍त असलेल्या ॥१३॥

विस्मय फारच वाटे रोमांचें युक्‍त धनंजय झाला ॥

मस्तक लवून देवा हस्ता जोडून बोलता झाला ॥१४॥

अर्जुन उवाच

देवा तव देही या पाहे मी या समस्त अमरांना ॥

सर्वांनाही पाहे इतरास विशेष भूत संघाना ॥१५॥अ

कमलासनींच बैसे ब्रह्मदेव तोहि यांत मज दिसतो ॥

सर्पहि अनेक दिसती नित्य कर्म निष्ठ दिव्य ऋषि गण तो ॥१५॥ब

अनेक उदरे नेत्रहि हस्त मुखेंही अनेक कीं तुजला ॥

पाहे मी या रुपीं देवा सर्वत्र तुज अनंताला ॥१६॥अ

अंत परंतु नच कळे तव आदी मध्यही असे कसला ॥

न कळे हे ही देवा विश्‍वेश्‍वर विश्‍वरुप कीं मजला ॥१६॥ब

सुदर्शन गदा किरीट भूषविती ज्या तव स्वरुपास ॥

तेजःपुंज अशी तुज सर्व दैदीप्य ज्योति युक्‍तास ॥१७॥अ

दुस्तर निरीक्षणाला सर्व दिक्प्रकाश तुज अतर्क्याला ॥

बघतो मी दीप्‍त अग्नि भास्कर सम दिव्य तेज युक्‍ताला ॥१७॥ब

तूं योग्य जाणणेला अविनाशी ब्रह्म जें तेहि तूंच ॥

आधार मुख्य अससी विश्‍वा या सर्व माधवा तूंच ॥१८॥अ

अव्यय तूंच असोनी सनातन धर्महि रक्षिता तूंच ॥

वाटे मज भगवंता सनातन पुरुष तोहि अससि तूंच ॥१८॥ब

आदि मध्य अंत कुठे नसुनी देवा अनंत शक्‍ति तुला ॥

हस्तहि अनंत असुनी नेत्र असति सूर्य चंद्र हे ज्याला ॥१९॥अ

प्रज्वलित अग्नि सम मुख तेज जयाचें तापविते विश्‍वा ॥

वाटे या तवरुपीं बघतों कीं मी अशा तुला देवा ॥१९॥ब

पृथ्वी स्वर्गा मधले अंतर सगळे दिशा तशा दाही ॥

या रुपें देवा तूं व्यापिसी सर्वास एक या देही ॥२०॥अ

पाहून महात्मा हे अद्‌भुत उग्र स्वरुप तव असलें ॥

भीती बहु वाटोनी पाताळ स्वर्ग मृत्यु घाबरलें ॥२०॥ब

देवांचे हे संघहि या तव रुपामधेच कीं शिरती ॥

काहीं तर भीतीनें अंजलि जोडोन तुजशि ते स्तविती ॥२१॥अ

ऋषिगण बहूप्रकारें स्तुति करुनी ते तुला प्रभो स्तविती ॥

कल्याणार्थ जगांच्या म्हणति मुखानें स्तुतीसह स्वस्ती ॥२१॥ब

आदित्य रुद्र वसुही साध्य तैसेच अश्‍विनीकुमर ॥

विश्‍वे देव तसे ते मरुद्‌गणासहित सर्वही पितर ॥२२॥अ

गंधर्व यक्षहि तसे राक्षस तेवीच सिद्ध समुदाय ॥

तव रुपा या बघुनी वाटे सर्वांस फार आश्‍चर्य ॥२२॥ब

महा बाहो मुखें बहू नेत्र अनंत उरु पाय मांडया या ॥

उदरें दाढा भ्याले मजसह जनहि विक्राळ रुपा या ॥२३॥

आकाशाला पोचे तेजस्वी जे अनेक वर्णांनी ॥

उघडे मुख असलेलें रुपयुक्‍त हे अनंत नेत्रांनीं ॥२४॥अ

विष्णो व्याकुळ बघुनी रुपा तव हृदय ममहि बहु होई ॥

धीर धरिना कांहीं तैसें तें शांतिलाहि नच घेई ॥२४॥ब

प्रलय काल अग्नीसम विकराळ दंष्ट्र युक्‍त मुखा बघुनी ॥

जगन्निवास देवेश हो प्रसन्न भुले मी न शांति मनीं ॥२५॥

द्रोण कर्ण भीष्म गुरु धृत राष्ट्र पुत्र नृपाल समुदाय ॥

यांच्यासह अमुचेही असती जे मुख्य ते योधराय ॥२६॥

विकराळ दंत भीतीदायक तव मुखी शिरति बहू वेगें ॥

दंतामध्ये अडली कांहींची दिसती चूर्ण मुख्यांगें ॥२७॥

जलौघ जसे नदीचे वेगानें उदधिचे कडे जाती ॥

प्रज्वलित तव मुखीं या सर्वलोक वीर हे तसे घुसती ॥२८॥

प्रज्वलित अग्नि मधे जातो नाशां पतंग अति वेगें ॥

लोक तसेच तव मुखीं नाशासाठीच जाति हे वेगें ॥२९॥

विष्णो चतुर्दिशांनी प्रज्वलित मुखें ग्रसून विश्‍वास ॥

चाटसि ओठा तुझा प्रकाश तेजें भरीच जगतास ॥३०॥

हो प्रसन्न, देवेशा नमितो तूं उग्र कोणते सांग ॥

प्रवृत्ति तव नच समजे इच्छा कीं जाणणे अंतरंग ॥३१॥

श्री भगवानुवाच

लोकनाश कर्ता मी वृद्धिंगत काळ मी असें जाण ॥

लोकांच्या संहारा झालों मी या स्थळास अवतीर्ण ॥३२॥अ

योद्धे येथें जमले राहे न, तयात एकहि जिवंत ॥

नाकारिशी जरी तूं करणेंचें युद्ध याच समरात ॥३२॥ब

सज्ज होई यासाठीं मिळवी यश येत जे लढाईनें ॥

शत्रू जिंकुनि भोगी समृद्ध राज्यचि मिळेल युद्धानें ॥३३॥

सर्वा या योद्‌ध्याना वधिलें पूर्वींच मी असें जाणे ॥

सव्यसाचि आता तूं यांच्या नाशा निमित्त कीं होणे ॥३३॥ब

द्रोण भीष्म कर्णाला जयद्रथ आदि करुन सर्वही वीर ॥

मी त्या वधिलेंच असे पार्था त्या आप्‍तासह समर कर ॥३४॥अ

या युद्धांत तुला यश येईल हे जाण निश्‍चये करुनी ॥

आप्‍त-वधास्तव कांहीं दुःख करावे मुळी न तूं मनीं ॥३४॥ब

संजय उवाच

केशव सांगे जे तें वचन तयाचेंच सर्व ऐकून ॥

थरकांपतो किरीटी होवोनी अंजलीहि जोडोन ॥३५॥अ

नमस्कार कृष्णाला पुनरपि करुनी सद्‌ग-दीत कंठाने ॥

पूर्ण नम्रपणानें बोले परि ते आतीच भीतीनें ॥३५॥ब

अर्जुन उवाच

तव गुण कीर्तन करिता जगता आनंद होतसे फार ॥

त्यानें तुमचे विषयीं जगताचे प्रेमही बहू थोर ॥३६॥अ

भ्यालेले राक्षसही घेउनि जीवा चहू दिशें पळती ॥

कर्मनिष्ठ असलेले सिद्धांचे संग हे तुला नमती ॥३६॥ब

देवा तूं श्रेष्ठ बहू निर्मियलें तूच रे विरिंचीला ॥

महात्मा संघ मग ते सिद्धांचे ही कसे न नमति तुला ॥३७॥अ

देवांचा देवहि तूं जगन्निवास हि तूं तूंच अनंत ॥

सत्‌ असत्‌ अक्षरहि तूं अससी तूं ब्रह्मश्रेष्ठ सर्वात ॥३७॥ब

आदि देव अससी तूं पुराण पुरुष देव तूं अससी ॥

आश्रय स्थान देवा आहेसच पूर्ण तूच जगतासी ॥३८॥अ

ज्ञाताही ज्ञेयहि तूं देवा जे परमपद देहि ते तूच ॥

अनंत रुपा जग हें तव रुपें व्यापिशी सर्व तूच ॥३८॥ब

वायू यम वरुण चंद्र अससी तूं तेवि तू विघाताही ॥

जातवेद देवातू ब्रह्मदेव जनक तू पितामह ही ॥३९॥अ

प्रणाम मम तव पायीं भगवंता हे सहस्त्र ही राहो ॥

वदणे मज पुनरपि हें नमन तव पदीं सहस्त्र वेळा हो ॥३९॥ब

समोरुन नमन तुला हे पृष्ठभागा कडून तुजसि नमन ॥

हे सर्व नमन तुला बाजूनी सर्व नम्र मन करुन ॥४०॥अ

वीर्य अनंता तुल हे पराक्रमहि देव तव अपार असे ॥

वस्तू-व्यापी यास्तव नांव तुजसी सर्व हेंच योग्य असें ॥४०॥ब

सखा मी तुज समजुनी महिमा ही तव मुळीं न ओळखुनी ॥

संबोधिले तुला मी मित्र कृष्ण यादवादि नावानी ॥४१॥अ

मोठेपण तव देवा अज्ञानानें मुळीं न ओळखलें ॥

ऐसे वर्तन माझें प्रेमानेंही असेल कीं घडलें ॥४१॥ब

थट्टा तव करणेला फिरतां निजतांहि बसत उठतांना ॥

भक्षण पानहि करितां मी तव केले असेल अपमाना ॥४२॥अ

समक्ष किंवा मागें अच्युत घडला असेल अपमान ॥

देवा त्य सर्वांची करी क्षमा दे विनंतिला मान ॥४२॥ब

चराचरहि विश्‍वाचा तूंच पिता पूज्यहि तया तूंच ॥

ज्ञानाला देणारा विश्‍वाचा श्रेष्ठ जो गुरु तूंच ॥४३॥अ

तुलना देवा तुजसी करणेला एकही त्रिलोकात ॥

नाहीं ऐसें असता श्रेष्ठ कसा सापडेल तो त्यांत ॥४३॥ब

याकरिता हे देवा नमस्कार युक्‍त शीर्ष नमवून ॥

समर्थ पूज्य तुला मी विनवी रक्षी मला कृपा करुन ॥४४॥अ

पुत्रापराध सोशीती प्रेमी तसे प्रिय जनांचे ॥

मित्रच मित्राचे तुज सोसणे शक्‍य मदापराधाचे ॥४४॥ब

पूर्वीच पाहिलेल्या रुपा पाहून मोद कीं बहुत ॥

होई परि हे मम मन करितें हें उग्र-रुप कीं व्यथित ॥४५॥अ

यास्तव जगन्निवासा मजला तव पूर्व रुप तें दावी ॥

देवेशा तूं मजवर त्या रीतीनें कृपा तव करावी ॥४५॥ब

चक्र किरीट गदेला धारण कर्त्या तव स्वरुपाला ॥

बघणेची इच्छा ही आतां होई याच मम मनाला ॥४६॥अ

सहस्त्र बाहू आतां घेई तूं त्याच पूर्व रुपाला ॥

दावी तूं त्या रुपा विश्‍वमूर्ते चार हस्त जयाला ॥४६॥ब

श्री भगवानुवाच

प्रसन्न तुजवर होउनि रुपा या अर्जुना तुला मीच ॥

परम श्रेष्ठ असें हें दावियलें शक्‍तिनें हि माझ्याच ॥४७॥अ

सर्वात्मक तेजोमय रुप अनंत आद्य माझे हे ॥

तुजविण पूर्वी कधिही पाहिले मम स्वरुप न कोणी हे ॥४७॥ब

वेधाध्ययनें किंवा यज्ञानें वा तसेंच दानानें ॥

कर्माचरणानें वा उग्र अशाहि तपश्‍चर्येनें ॥४८॥अ

तुजविण इतर न कोणी जगी शक्‍य असे मज पाहायाला ॥

कुरु-प्रवीरा ऐशा रुपा जो मी धरितसे त्याला ॥४८॥ब

गोंधळू नको कांही भीती कसली नको मुळी तुजला ॥

वाटे जी तव मनाला पाहून या मम उग्र रुपाला ॥४९॥अ

सोडी भीती मन तव शांत करी चित्तही तसें अपुलें ॥

ऐसे करुन माझे बघ तूं आता स्वरुप हे पाहिले ॥४९॥ब

संजय उवाच

अर्जुना असें वदुनी त्या समयी त्याच उग्र रुपानें ॥

आपुले रुप पहिले दावियलें त्यास वासुदेवानें ॥५०॥अ

पार्था आश्‍वासन दे घाबरला जो अतीच भीतीनें ॥

सौम्य स्वरुप धरुनी शांतविलें पार्थ मन महात्म्यानें ॥५०॥ब

अर्जुन उवाच

मानुष रुपाला तव जनार्दना सौम्य फार देखोनी ॥

शुद्धीवर मी आलो आली माझ्या तशीच शांति मनीं ॥५१॥

श्री भगवानुवाच

दर्शनास दुर्मिळ जे रुपा तूं पाहिलेस मम ऐशा ॥

ज्याचे दर्शन घेण्या इच्छा वाटे सदैव कीं त्रिदशा ॥५२॥

वेदानें दानानें यज्ञाने वा न तपश्‍चर्येने ॥

शक्यरुप दिसणे ते दिसले तुजसी तशाच रीतीने ॥५३॥

अर्जुन परंतु पाहे रुप मम दिसे अनन्य भक्‍तीने

ज्ञान-प्रवेश दर्शन मम ठायी शक्य मात्र भक्‍तीने ॥५४॥

कर्म करी मज करिता मत्परायणहि असून मम भक्‍ती ॥

अनन्य भावें करुनी सोडी जो सर्वथैव आसक्‍ती ॥५५॥अ

प्राण्यासह वैर नसे ऐसा जो या जगामधे मिरवी ॥

वागे पुरुष असा जो या कृत्यें पांडवा मजसि मिळवी ॥५५॥ब

सारांश

शा.वि.

अध्यात्मा उपदेशिलेंस मजला आतां तुझें इश्‍वरी ॥

रुपा घेइ असे वदे विजय तो होई तसा श्रीहरी ॥

भ्याला पार्थ तया म्हणे प्रभुवरा घे मूळ जे शांत ते ॥

तैसे घे परि तो म्हणे दिसत की भक्‍ती करी त्यास ते ॥१॥

समश्लोकी भगवद्‌गीता

संकलित
Chapters
प्रस्तावना
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय पहिला
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय दुसरा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय तिसरा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय चवथा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय पांचवा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय सहावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय सातवा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय आठवा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय नववा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय दहावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय अकरावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय बारावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय तेरावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय चौदावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय पंधरावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय सोळावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय सतरावा
समश्लोकी भगवद्गीता अध्याय अठरावा
कोण तू----?
अध्याय पहिला
अध्याय दुसरा
अध्याय तिसरा
अध्याय चवथा
अध्याय पांचवा
अध्याय सहावा
अध्याय सातवा
अध्याय आठवा
अध्याय नववा
अध्याय दहावा
अध्याय अकरावा
अध्याय बारावा
अध्याय तेरावा
अध्याय चौदावा
अध्याय पंधरावा
अध्याय सोळावा
अध्याय सतरावा
अध्याय अठरावा