Android app on Google Play

 

श्लोक ५१ ते ५४

 

अर्जुन उवाच ---

इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥५१॥

ह्या परी तें सर्व । पूर्वीं होतें । पार्थ देखतसे । वीर - श्रेष्ठ ॥१३२८॥

मग म्हणे आतां । वांचलों श्री - पति । देखोनि मागुतीं । तुझें रूप ॥१३२९॥

प्रभो माझें ज्ञान । बुद्धीतें सांडोनि । भयें होतें रानीं । प्रवेशलें ॥१३३०॥

अहंकारासंगें । कैसें श्रीगोविंदा । मन परागंदा । झालें होतें ॥१३३१॥

झाले होते बंद । इंद्रिय - व्यापार । वाचा हि साचार । स्तब्ध होती ॥१३३२॥

दुर्दशा ही ऐसी । सर्व शरीराची । झाली होती साची । हृषीकेशा ॥१३३३॥

मन बुद्धि आणि । इंद्रियें हीं सर्व । मागुतीं सजीव । झालीं आतां ॥१३३४॥

लागलीं कराया । आपुले व्यापार । मूळ ठायावर । येवोनियां ॥१३३५॥

म्हणे देवा मज । जाहाल संतोष । रूप हें मानुष । देखोनियां ॥१३३६॥

बाळ मी अजाण । चुकलों सर्वथा । परी जणूं माता । होवोनि तूं ॥१३३७॥

मातें बुझावून । दिलें स्तन - पान । रूप हें दावून । चतुर्भुज ॥१३३८॥

लाटांवरी लाटा । होतों मी तोडीत । विश्वरूपाब्धींत । बाहु - बळें ॥१३३९॥

तों चि चतुर्भुज । रूपाचिया तीरीं लागलों श्रीहरी । तुझ्या कृपें ॥१३४०॥

सुखाचिया वृक्षीं । जणूं मेघ - वृष्टि । तैसी तुझी भेटी । द्वारकेशा ॥१३४१॥

किंवा तृषार्तासी । क्षीराब्धीची प्राप्ति । तैसा तूं श्री - पति । भेटलासी ॥१३४२॥

वांचलों मी साच । ऐसा भरंवसा । आला ह्रषीकेशा । आतां मज ॥१३४३॥

आनंद - वेलींची । होतसे लावणे । ह्र्दय - रंगणीं । वासुदेवा ॥१३४४॥

माझिया जीवासी । सर्व सौख्य - कंद । ऐसा तूं गोविंद । भेटलासी ॥१३४५॥

श्रीभगवानुवाच ---

सुदुर्दर्शमिदं रूपं द्दष्टवानसि यन्मम ।

देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ् ‍ क्षिणः ॥५२॥

भक्त अर्जुनाचे । ऐकोनि हे बोल । देव श्रोगोपाळ । काय बोले ॥१३४६॥

म्हणे पार्था प्रेम । ठेवावें साचार । नित्य निरंतर । विश्वर - रूपीं ॥१३४७॥

मग सुखें घ्यावें । बाह्यसुख येथें । मज श्रीहरीतें । भेटोनियां ॥१३४८॥

ऐसी तुजलागीं । दिली शिकवण । काय विस्मरण । झालें त्याचें ॥१३४९॥

प्राप्त होतां मेरू । सुवर्णसंपन्न । मानावा तो सान । मूर्यपणें ॥१३५०॥

तैसी तुझ्या मना । आंधळ्या अर्जुना । झालीसे भावना । विपरीत ॥१३५१॥

तरी विश्वात्मक । विराट रूपडें । आम्ही तुजपुढें । दाविलें जें ॥१३५२॥

नव्हे च तें प्राप्त । शंभूस हि पार्था । तपें आचरितां । नानाविध ॥१३५३॥

आणि अष्टांगादि । साधनें करून । जरी योगीजन । श्रांत झाले ॥१३५४॥

तरी तयांतें हि । नाहीं ज्याची भेटी । दुर्लभ किरीटी । ऐसें जें का ॥१३५५॥

रूप तें विराट । तरी एक वेळ । देखावें केवळ । किंचिन्मात्र ॥१३५६॥

ऐशा चिंतनांत । देव हि सकळ । उत्कंठेनें काळ । घालविती ॥१३५७॥

लागली आकाशीं । चातकाची द्दष्टि । व्हावी मेघ - वृष्टि । म्हणोनियां ॥१३५८॥

तैसे उत्कंठित । सदा सुर - वर । पहाया हें थोर । विश्व - रूप ॥१३५९॥

परी स्वप्नीं हि ते । देखिती ना ज्यातें । सुखें प्रत्यक्ष तें । देखिलें तूं ॥१३६०॥

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया ।

शक्य एवंविधो द्रष्टुं द्दष्टवानसि मां यथा ॥५३॥

पोहोंचे ना येथें । साधनांची धांव । वेद - शास्त्रें सर्व । मुरडलीं ॥१३६१॥

विश्व - रूपाचा हा । चालावया मार्ग । तपांचा हि लागा । नाहीं येथें ॥१३६२॥

यज्ञ - दानें तीं हि । झालीं असमर्थ । रूप हें यथार्थ । देखावया ॥१३६३॥

माझें विश्व - रूप । देखिलें तूं जैसें । आज अनायासें । धनंजया ॥१३६४॥

तैसें पार्था माझें । व्हावया दर्शन । एकलें साधन । भक्ति हें चि ॥१३६५॥

भक्या त्वनन्या शवय अहमेवंविधोऽर्जुन ।

ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप ॥५४॥

परी तो चि कैसा । भक्तीचा प्रकार । सांगतों साचार । ऐक आतां ॥१३६६॥

भूतलावांचोन । जैसी अन्य गति । नेणे पार्था वृष्टि । पर्जन्याची ॥१३६७॥

किंवा गंगा जैसी । मेळवोनि जळें । मिळाली च मिळे । सागरातें ॥१३६८॥

तैसें सर्वभावें । भरोनि जें आलें । प्रेमें तुडुंबले । एकाएकीं ॥१३६९॥

भक्तांचें तें चित्त । मद्रूप होऊन । खेळे रात्रं - दिन । मजमाजीं ॥१३७०॥

सर्वत्र सारिखा । मी तों असें कैसा । क्षीराब्धि का जैसा । क्षीराचा चि ॥१३७१॥

तैसें त्याचें चित्त । काय सांगूं फार । देखे चराचर । मद्रूप चि ॥१३७२॥

मजपासोनियां । कीटकापर्यंत । एक भगवंत । दुजें नाहीं ॥१३७३॥

तत्क्षणीं मी विश्व - । रूप भगवंत । आकळें निभ्रांत । तयालागीं ॥१३७४॥

ऐसें होतां ज्ञान । मग आपोआप । माझें विश्वरूप । दिसे तया ॥१३७५॥

काष्ठामाजीं अग्नि । होतां चि निर्माण । मग काष्ठपण । हारपोनि ॥१३७६॥

काष्ठ चि तें जैसें । पार्था मृर्तिमंत । होवोनि रहात । अग्निरूप ॥१३७७॥

जोंवरी ना होय । सूर्याचा उदय । नभ तमोमय । तोंवरी च ॥१३७८॥

मग एकाएकीं । प्रकाशें संपूर्ण । जातसे भरून । सूर्योदयीं ॥१३७९॥

पार्था तैसा होतां । माझा साक्षात्कार । संपे येरझार । अहंतेची ॥१३८०॥

अहंतेची वारी । संपतां निर्धारीं । द्वैत जाय दूरी । एकाएकीं ॥१३८१॥

मग देव - भक्र । विश्वा हि सकट । स्वभावें निभ्रांत । मी चि एक ॥१३८२॥

ऐसा मजमाजीं । सामावोनि राहे । मी च होत आहे । एकत्वें तो ॥१३८३॥

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः ।

निर्वैरः सर्वभृतेषु यः स मामेति पाण्डव ॥५५॥

इति श्रीमद्भगवर्द्नातासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे

श्रीकृष्णार्जुअनसंवादे विश्वरूपदर्शनयोगो नाम

एकादशोऽध्यायः ॥११॥

मग तयाचीं तीं । कर्में होती साच । मज एकासी च । समर्पण ॥१३८४॥

जयालागीं जगीं । आवडें मी एक । नावडे आणिक । दुजें कांहीं ॥१३८५॥

इह - पर लोक - । सार्थक सकळ । जयासी केवळ । मी च आहें ॥१३८६॥

मी च धनंजया । जयालागीं जाण । असें प्रयोजन । जीवनाचें ॥१३८७॥

मग विसरला । सर्व भूतजात । मी च भगवंत । भूतीं देखे ॥१३८८॥

म्हणोनि स्वभावें । निर्वैर होऊन । सर्वत्र जाणून । मातें भजे ॥१३८९॥

ऐसा जो का भक्त । तयाचें शरीर । लोपतां साचार । मद्रूप तो ॥१३९०॥

विश्व हें आघवें । उदरीं सामावे । म्हणोनि स्वभावें । दोंदील जो ॥१३९१॥

आणि कारूण्याचा । रसाळ सागर । देव तो श्रीधर । बोले ऐसें ॥१३९२॥

तें चि सांगितलें । तुज दैव - गुणें । संजय तो म्हणे । ऐक राया ॥१३९३॥

असो गोपाळाचे । बोल हे ऐकून । आनंद - संपन्न । झाला पार्थ ॥१३९४॥

श्रीहरि - चरण - । सेवनीं साचार । एक तो चतुर । जगामाजीं ॥१३९५॥

तेणें देवाचिया । दोन्ही हि त्या मूर्ती । न्याहाळिल्या चित्तीं । नीटपणें ॥१३९६॥

तंव अनावर । विश्वरूपाहून । मानिलें सगुण । कृष्णरूप ॥१३९७॥

परी देवासी तें । नाहीं आवडलें । कीं तें नव्हे भलें । एकदेशी ॥१३९८॥

व्यापक तें थोर । एकदेशी गौण । ठसाया ही खूण । कृष्णदेवें ॥१३९९॥

दिल्या दाखवून । एक दोन युक्त । ऐकोनि त्या चित्तीं । पार्थ म्हणे ॥१४००॥

दोन्ही रूपांमाजीं । कोणतें बरवें । तें आतां पुसावें । देवालागीं ॥१४०१॥

ऐसा निजान्तरीं । करोनि विचार । पुसेल साचार । कैशा रीती ॥१४०२॥

ती च कथा आतां । संत - श्रोते जन । ऐका सावधान । होवोनियं ॥१४०३॥

ज्ञानदेव म्हणे । निवृत्ति - प्रसादें । सांगेन विनोदें । ओंवीछंदें ॥१४०४॥

रम्य ओंवीरूप । फुलें हीं मोकळीं । भरोनि ओंजळीं । सद्‍भावाच्या ॥१४०५॥

विश्व - रूपाचिया । चरण - युगुलीं । मिय़ां समर्पिलीं । ज्ञानदेवें ॥१४०६॥

इति श्री स्वामी स्वरूपानंदविरचित अभंग - ज्ञानेश्वरी

एकादशोऽध्यायः ।

हरये नमः । हरये नमः । हरये नमः । श्रीकृष्णार्पणमस्तु ।