Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

गोष्ट नववी

गोष्ट नववी

'संगत धरता दुष्टाची, शाश्वती नुरे जीविताची.'

एका राजाच्या शयनमहालातील पलंगावरच्या गाद्या-गिरद्यात 'मंदविसर्पिणी' नावाची एक पांढरी ऊ राहात होती. रात्री राजाला गाढ झोप लागली की, ती हळूहळू त्याचे रक्त पिई व सुखात राही.

एकदा तिच्याकडे 'अग्निमुख' नावाचा टपोरा ढेकूण आला. ती त्याला निघून जायला सांगू लागताच, तो म्हणाला, 'बाईसाहेब, घरी आलेल्या अतिथीला मानाने वागवावे, असे आपले धर्मशास्त्र सांगते. मी आजवर नेभळट माणसांचे बेचव रक्त प्यायलो, दुष्टांच्या कडू रक्ताची चव घेतली, भडक लोकांच्या तिखट रक्ताचा आस्वाद घेतला आणि आंबटशौकीन लोकांच्या रक्ताचीही रुची घेतली. पण गोड गोड पक्वान्नांवर ज्याचं शरीर पोसलं गेलं आहे, अशा एखाद्या राजाच्या गोड रक्ताचा मनसोक्त आस्वाद घेण्याची माझी इच्छा अजून अपुरी राहिली आहे. ती पूर्ण व्हावी, म्हणून मी आपल्याकडे आलो आहे. तेव्हा आजची रात्र मला इथे आसरा द्या. बाईसाहेब, राव असो, रंक असो, प्रत्येकाला एकदा तरी चांगलं -चुंगल खावं -प्यावंस वाटतंच. म्हटलंच आहे ना?' -

रंकस्य नृपतेर्वापि जिव्हासौख्यं समं स्मृतम्

तन्मात्रं च स्मृतं सारं यदर्थ यतते जनः ॥

(रंक असो वा राजा असो, सर्वांमधे जिभेचे चोचले पुरविण्याची जागरूकता सारखीच असते. या जगात तीच तर महत्त्वाची गोष्ट मानली जाते व तिच्यासाठी लोकांची धडपड चाललेली असते.)

अग्निमुख पुढं म्हणाला, 'बाईसाहेब, मला बिलकूल उताविळी नाही. वाटल्यास तुम्ही प्रथम राजाचे रक्त पोटी-पोटभर पिऊन घ्या आणि मग त्याला माझ्या हवाली करा. मग तर झालं?' अग्निमुखाच्या या बोलण्यावर त्या मंदविसर्पिणीचा विश्वास बसला व तिने त्याला लपून राहण्यासाठी त्या पलंगाचा एक कोपरा दाखविला.

तेवढ्यात राजा आला व पलंगावर पहुडला. त्याला पाहताच, त्याचे गोड रक्त पिण्याच्या हव्यासामुळे त्या अग्निमुखातला उतावळेपणा जागृत झाला आणि मंदविसर्पिणीला आपण काय आश्वासन दिले आहे ते विसरून, त्याने राजाजवळ जाऊन त्याच्या मांडीचा कडकडून चावा घेतला. स्वभाव कुठे बदलतो ? म्हटलंच आहे ना ?-

स्वभावो नोपदेशेन शक्यते कर्तुमन्यथा ।

सुतप्तमपि पानीयं पुनर्गच्छति शीतताम् ॥

(पाणी जरी कितीही तापविले तरी ज्याप्रमाणे ते पुन्हा थंड होते, त्याचप्रमाणे कितीही जरी उपदेश केला, तरी स्वभाव बदलणे अशक्य असते. )

त्या अग्निमुखाने घेतलेल्या चाव्यामुळे एखादी सुई टोचल्यासारखी वेदना होऊन, राजा अंथरुणातून उठला व त्याने महालाच्या दरवाजावर पहारा देणार्‍या सेवकाला तो ढेकूण शोधून मारण्याचा हुकूम दिला.

त्या 'राजद्रोही' ढेकणाला शोधून मारण्यासाठी त्या सेवकाने पलंगावरची अंथरुणे-पांघरुणे उलटीपालटी करायला सुरुवात करताच, त्या चपळ ढेकणाने पलंगाच्या चौकटीतील फटीत दडी मारली आणि त्या सेवकाला एका कोपर्‍यात चूपचाप बसलेली मंदविसर्पिणी दिसली. त्याबरोबर 'हीच ऊ महाराजांच्या मांडीला चावली असावी,' असा समज होऊन, त्या सेवकाने तिला चिरडून टाकले.

ही गोष्ट सांगून दमनक पिंगलकाला म्हणाला, 'महाराज, तापलेल्या लोखंडावर जर पाणी पडले, तर ते वाफारून नाहीसे होते आणि स्वाती नक्षत्रात, जर ते समुद्रातील एखाद्या शिंपल्यात पडले तर ते मोती बनते. वाईट व चांगल्या संगतीचा परिणाम असा भिन्नभिन्न होतो. म्हणून माझी आपल्याला विनंती आहे की, आपल्या व राज्याच्या दृष्टीने पूर्ण कुचकामी असलेल्या त्या कपटी व गवतखाऊ संजीवकाच्या संगतीत आपण निदान यापुढे तरी राहू नका. आपल्या माहितीतल्या लोकांना दूर सारून, जो परक्यांना जवळ करतो त्याच्यावर - जसा त्या ककुद्रमावर ओढवला तसा - मरण्याचा प्रसंग ओढवतो.'

'तो कसा काय ?' असा प्रश्न पिंगलकाने केला असता दमनक सांगू लागला-

पंचतंत्र

संकलित
Chapters
गोष्ट पहिली
गोष्ट दुसरी
गोष्ट तिसरी
गोष्ट चौथी
गोष्ट पाचवी
गोष्ट सहावी
गोष्ट सातवी
गोष्ट आठवी
गोष्ट नववी
गोष्ट दहावी
गोष्ट अकरावी
गोष्ट बारावी
गोष्ट तेरावी
गोष्ट चौदावी
गोष्ट पंधरावी
गोष्ट सोळावी
गोष्ट सतरावी
गोष्ट अठरावी
गोष्ट एकोणिसावी
गोष्ट वीसावी
गोष्ट एकवीसावी
गोष्ट बावीसावी
गोष्ट तेवीसावी
गोष्ट चोवीसावी
गोष्ट पंचवीसावी
गोष्ट सव्विसावी
गोष्ट सत्ताविसावी
गोष्ट अठ्ठावीसावी
गोष्ट एकोणतीसावी
गोष्ट तीसावी
गोष्ट एकतिसावी
गोष्ट बत्तिसावी
गोष्ट तेहेतिसावी
गोष्ट चौतिसावी
गोष्ट पस्तिसावी
गोष्ट छत्तिसावी
गोष्ट सदोतिसावी
गोष्ट अडतिसावी
गोष्ट एकोणचाळीसावी
गोष्ट चाळीसावी
गोष्ट एकेचाळिसावी
गोष्ट बेचाळिसावी
गोष्ट त्रेचाळीसावी
गोष्ट चव्वेचाळिसावी
गोष्ट पंचेचाळिसावी
गोष्ट सेहेचाळिसावी
गोष्ट सत्तेचाळिसावी
गोष्ट अठ्ठेचाळिसावी
गोष्ट एकोणपन्नासावी
गोष्ट पन्नासावी
गोष्ट एक्कावन्नावी
गोष्ट बावन्नावी
गोष्ट त्रेपन्नावी
गोष्ट चोपन्नावी
गोष्ट पंचावन्नावी
गोष्ट छप्पन्नावी
गोष्ट सत्तावन्नावी
गोष्ट अठ्ठावन्नावी
गोष्ट एकोणसाठावी
गोष्ट साठावी
गोष्ट एकसष्ठावी
गोष्ट बासष्ठावी
गोष्ट त्रेसष्ठावी
गोष्ट चौसष्ठावी
गोष्ट पासष्ठावी
गोष्ट सहासष्ठावी
गोष्ट अडु्सष्ठावी
गोष्ट एकोणसत्तरावी
गोष्ट सत्तरावी
गोष्ट एकाहत्तरावी
गोष्ट बहात्तरावी
गोष्ट त्र्याहत्तरावी