Android app on Google Play

 

फार्मासिस्ट म्हणजे केवळ औषधविक्रेता मेडिकलवाला नव्हे! औषध तिथे फार्मासिस्ट हा हवाच!

 

फार्मासिस्टची भूमिका ही केवळ औषध वितरणापर्यंतच मर्यादित नसून तो आरोग्यायंत्रानेतील महत्वाचा घटक आहे व त्याची भूमिका ही व्यापक स्वरूपाची आहे.जर फार्मासिस्टच काम केवळ डॉक्टरांनी लिहून दिलेलं औषध वितरण करणे इथपर्यंतच मर्यादित असती तर औषधालय करण्यासाठी औषधनिर्माणशास्त्र शाखेतील शैक्षणिक पात्रतेचा निकष असण्याची आवश्यकताच नसती.औषधनिर्माणशास्त्र अभ्यासक्रमात औषधांबद्दल तपशीलवार अभ्यास केला जातो त्यामुळे फार्मासिस्टला औषधांबद्दल सविस्तर माहिती असते. मग प्रश्न हा निर्माण होतो की आपल्या इथे फार्मासिस्टची केवळ औषध विक्रेता एवढीच ओळख का निर्माण झाली आहे?

याला कोणी एकजण जबाबदार नसून अनेकजण कारणीभूत आहेत.अगदी सामान्य रुग्णांपासून ते डॉक्टर,नर्स,आरोग्ययंत्रणा,कायदे आणि फार्मासिस्ट सुद्धा!


औषधे ही नोंदणीकृत फार्मासिस्टच्या देखरेखीखालीच घेतली पाहिजे हा सर्वसामान्य नियम बहुधा सर्वांनाच माहीत असावा पण तरीही बऱ्याचदा आपण बघतो की कित्ये औषधालयलयात फार्मासिस्ट उपलब्ध नसतो हे माहीत असुनही याबद्दल कोणीही बोलायला तयार नसतो! ही चूक नाही का? यामध्ये त्या फार्मासिस्टची माफ करा त्या औषधविक्रेत्याची त्यांना हाच शब्द शोभतो कारण त्यांच्या आशा वागण्यानेच फार्मासिस्ट हा आरोग्ययंत्रनेचा भाग असूनही  आपली ओळख मात्र केवळ औषधविक्रेता हीच निर्माण झाली आहे.हे कधी रुग्ण समुपदेशन करणार नाही ना कधी रुग्णांना मार्गदर्शन करणार नाहीत यांच लक्ष हे केवळ किती नफा होतो किती विक्री झाली इकडेच असते.यांना प्रोफेशन बद्दल काहीच आत्मीयता नसते.

या मध्ये मी सर्वच फार्मासिस्ट ना दोषी ठरवत नाही,सर्वच फार्मासिस्ट चुकीच्या प्रकारे वागतात असे नाही कित्येक फार्मासिस्ट हे फार्मसी प्रोफेशन व सामाजिकतेची जाणीव ठेवून योग्य प्रकारे काम करत असतात पण त्याचे प्रमाण कमी आहे.


खरतर फार्मासिस्टने औषधे वितरण करतानाच व्यवस्थित तपासली असतातच पण त्याच वेळी जर त्यांनी हे औषध कधी कसे घ्यावं,काय काळजी घ्यावी,औषधे कशासोबत घ्यावी, कशासोबत घेऊ नये,कोणते साईड इफेक्ट्स जाणवू शकतात आशा बाबी रुग्णांना सांगणे हा त्यांच्याच कामाचा भाग असतो पण किती फार्मासिस्ट आपली ही 

भूमिका पार पाडतात त्यांनी स्वतःच ठरवावं!

फार्मासिस्टची स्वतःची अशी काही नैतिक तत्वे आहेत ती कितपत पार पाडली जातात हे देखील त्यांनी पाहावं!


आता नव्या पिढीध्ये बदल दिसून येत आहे.आजकाल कित्येक तरुण फार्मासिस्ट हे फार्मसी प्रोफेशनचे रूप बदलण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत, रुग्णसमुपदेशनासाठी पुढाकार घेत आहेत पण अशावेळी कित्येक रुग्णाकडून वेळेची सबब सांगून रुग्ण समुपदेशन टाळले जाते.


औषध वितरण म्हणजे केवळ औषधविक्री नसून ही एक जबाबदारीची प्रोफेशनल बाब आहे. यामुळे सामान्य रुग्णांनी तसेच जे फर्मासिस्ट अजूनही औषध वितरण म्हणजे औषध विक्री असेच समजतात त्यांनी ही औषधवितरण समजून घेण्याची आवश्यकता आहे....


औषध वितरण (Dispensing of Medicine)


औषध वितरण हे फार्मसिस्ट च्या मुख्य कामांपैकी एक आहे. औषध वितरण हा औषधयोजनेची हाताळणी यामधील एक महत्वाचा भाग आहे.

कायद्यानुसार नोंदणीकृत फार्मासिस्टशिवाय इतर कोणतीही व्यक्ती औषध वितरण करू शकत नाही.तसेच फार्मासिस्ट औषधयोजनेशिवाय औषध वितरण करू शकत नाही.

औषधयोजनेशिवाय औषध वितरण करणे व नोंदणीकृत फार्मसिस्ट सोडून इतर व्यक्तींनी औषध वितरण करणे या गोष्टी नियमबाह्य आहेत.


औषधे घेण्यासाठी आलेल्या रुग्णाचे हसतमुखाने स्वागत करावे व त्याच्याशी मैत्रीपूर्ण नाते निर्माण करावे. आपण रुग्णांच्या आरोग्यासाठी व त्यांना योग्य वैद्यकीय सेवा पुरवण्यासाठी सदैव तयार आहोत असा विश्वास त्यांच्या मनात निर्माण करावा.


योग्य औषध योग्य वेळी योग्य ठिकाणी योग्य किमतीत पुरवणे व चांगली आरोग्य सेवा पुरवणे हे आपले कर्तव्य आहे ही गोष्ट लक्षात ठेवून फार्मासिस्टने औषध वितरण करावे.


औषध वितरण करत असताना फार्मसिस्टने चेहऱ्यावर असे कोणतेही हावभाव अथवा असे कोणतेही वक्तव्य करू नये ज्यामुळे रुग्णाच्या मनात आजार, उपचार तसेच औषधयोजनेसांधर्भात शंका निर्माण होईल, याचशिवाय असे कोणतेही वक्तव्य अथवा कार्य करू नये ज्यामुळे डॉक्टर किंवा विशिष्ट औषध कंपनीची प्रत्यक्ष तसेच अप्रत्यक्षपणे जाहिरात होईल किंवा बदनामी होईल.


औषध योजनेत जर काही त्रुटी असतील तर त्यासंदर्भात डॉक्टरांशी चर्चा करून फार्मसिस्ट योग्य तो बदल करू शकतो.

जर औषध योजनेत काही त्रुटी असतील तर रुग्णासमोर असे कोणतेही वक्तव्य ज्यामुले डॉक्टरांच्या व्यावसायिकतेवर गदा येईल.


फार्मसीमध्ये औषधे ही त्यांच्या नावांच्या वर्णानुक्रमे, अथवा औषधांचे प्रकार यासारख्या विविध पद्धतीने मांडणी करून ठेवतात. यामुळे औषधे शोधण्यासाठी मदत होते.

फार्मासिस्टने सर्व औषधांचे पॅकिंग तसेच लेबल तपासणे व औषधांची समाप्ती तारीख तपासणे बंधनकारक असते.

फार्मसीमध्ये घातक औषधे (Harmful Druds), नशा निर्माण करणारी औषधे (Narcotics Drugs), विषारी औषधे (poisonous Drugs) ही औषधे इतर औषधांपासुन वेगळी ठेवणे गरजेचे असते.

याचशिवाय जनावरांसाठीची औषधेसुद्धा इतर औषधापासून वेगळी ठेवणे व Not fo Human Use, Only for Veterinary use अशी सूचना लावणे गरजेचे असते.

औषध वितरण करण्यापूर्वी औषधयोजनेची सत्यता आणि वैधता तपासणे हे फार्मासिस्टचे कर्तव्य आहे.

जर औषधयोजना वैध आसेल तरच फार्मासिस्ट औषध वितरण करु शकतो. अवैध औषधयोजना अथवा औषधयोजनेशिवाय औषधवितरण करणे बेकायदेशीर आहे. तसेच नाश निर्माण करणारी औषधे व इतर घातक तसेच विषारी औषधांचा गैरवापर टाळावा म्हणून औषधयोजनेची वैधता व सत्यता तपासणे व आशा औषधाची कायदेशीर नियमाप्रमाणे वितरण करणे गरजेचे असते.

जर औषधयोजना वैध आसेल तर औषध वितरण करावे. औषध वितरण करताना औषधाचे पॅकिंग, औषधाचे लेबल, समाप्ती तारीख या सर्व गोष्टी तसेच औषध वैद्यकीय दृष्ट्या योग्य स्थितीत आहे का त्याची खात्री करावी. औषधयोजनेची किंमत (Pricing of Prescription) करत असताना कमीत कमी प्रोफेशनल चार्ज, कमीत कमी नफा अधिक चांगली वैद्यकीय सेवा या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात.

औषध वितरण करून झाल्यावर रुग्णांना औषध वापराबाबत मार्गदर्शन, रुग्ण समुपदेशन करणे हे फार्मसिस्टचे कर्तव्य आहे.

यानंतर वितरण केलेल्या औषधांची नोंद करणे शिवाय रुग्ण इतिहास व औषधांचा रुग्णाच्या शरीरावर होणाऱ्या सकारात्मक व नकारात्मक परिणामांचा अभ्यास करणे फार्मासिस्टचे काम आहे.

औषधाची तपशीलवार माहिती, औषधाचा शरीरावर होणारा परिणाम, औषधातील कार्यकारी तत्व (API Active Pharmaceutical Ingredients), औषधाची परिणामकता, औषधांचे दुष्परिणाम (Side Effects) , औषधयोजनेची सविस्तर माहिती या सर्व गोष्टींची संपूर्ण माहिती केवळ फार्मासिस्टलाच असते

आशा प्रकारे फार्मासिस्ट हा सुद्धा वैद्यकीय सेवा पुरवणाऱ्या घटकांपैकी एक महत्वाचा घटक एक महत्वाच प्रोफेशन आहे.

लोकांमधील फार्मासिस्टची केवळ औषधविक्रेता म्हणून निर्माण झालेली प्रतिमा पुसण्यासाठी व फर्मासिस्ट हा देखील आरोग्ययंत्रणेचा एक महत्वपूर्ण घटक आहे ही त्याची खरी ओळख निर्माण करण्यासाठी फार्मासिस्ट बद्दल लोकांमध्ये जनजागृती होणे तसेच फर्मासिस्टने देखील आपले कर्तव्य योग्य प्रकारे पार पाडणे गरजेचे आहे व हे कर्तव्य पार पाडत असताना त्याला केवळ रूग्णच नव्हे तर आरोग्यविषयक सेवा पुरवणारे घटक जसे की डॉक्टर,नर्स यांच्याकडून देखील सहकार्य होणे आवश्यक असेल.

शेवटी पण अतिशय महत्वाचे केवळ फर्मासिस्ट,रुग्ण,डॉ नर्स यांच्या सहकार्याने हे शक्य होणार नाही तर ज्या अर्थी फर्मासिस्ट हा आरोग्य यंत्रणेतील इतका महत्वपूर्ण घटक आहे,लोकांच्या आरोग्यासाठी त्याची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे त्या अर्थाने फार्मासी प्रोफेशन मध्ये आणखी उच्च दर्जा व उत्कृष्ट सेवा निर्माण व्हाव्या या दृष्टिकोनातून यासाठी स्वतंत्र मंत्रालय असण्याची आवश्यकता आहे.या प्रोफेशन मधील नियमात काळानुसार सुधारणा करण्याची आवश्यकता आहे.

फार्मासिस्ट

 

फार्मासिस्ट तुमच्या आरोग्यासाठी...

आशिष अरुण कर्ले
Chapters
आरोग्यम धनसंपदा
कम्युनिटी फार्मसिस्ट
हॉस्पिटल फार्मसी
प्रिस्क्रिप्शन
औषधयोजनेची हाताळणी (हँडलिंग ऑफ प्रिस्क्रिप्शन)
औषधे वापरताना घ्यावयाची काळजी
औषध वितरण (Dispensing of Medicine)
फार्मासिस्टची नैतिक तत्वे (Ethics of Pharmacist)
औषधनिर्माणशास्त्र विषयक कायदे
आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय (Ministry of Health and Family Welfare)
अन्न व औषध प्रशासन महाराष्ट्र राज्य (Food and Drug Administration, Maharashtra State)
औषधयोजनेशिवाय (प्रिस्क्रिप्शनशिवाय) घेता येणारी औषधे Over The Counter Drugs (OTC Drugs)*
औषध समाप्ती तिथी/तारीख (Expiry Date)
डॉक्टरांनी थोडं समजून घ्याव
*औषधनिर्माणशास्त्र (फार्मसी) करिअरसाठी एक उत्तम पर्याय...*
रुग्णांचे अधिकार
फॅमिली फार्मसिस्ट
सेल्प मेडिकेशन
नार्को चाचणी
औषधांचे पॅकिंग
रुग्णांची व त्यांच्या नातेवाईकांची कर्तव्ये
जेनेरिक औषधे (मेडिसिन)
भारतातील आरोग्ययंत्रणा
औषधीशास्त्र (फार्माकोलॉजी)
अँटिबायोटिक (प्रतिजैविके)
फार्मसी अभ्यासक्रमातील विविध विषय
बहुऔषधी उपचार पद्धती (Polypharmacy)
कट प्रॅक्टिस वैद्यकीय क्षेत्राला लागलेला कलंक...
औषधांच्या दुष्परिणामासंदर्भातील तक्रार...
जलसंजीवनी
जागतिक लोकसंख्या दिन विशेष लेख: का फोल ठरत आहे कुटुंबनियोजन.....?
सौंदर्य प्रसाधने (Cosmetics)
घरामध्ये औषधांची हाताळणी...
भारतात का वाढत आहे सेल्फ मेडिकेशनच प्रमाण...?
औषधकोश Pharmacopoeia
मधुमेह बरा करण्यासाठी भगवद्गीता लाभदायक...
ऑनलाइन फार्मसी: समज गौरसजम
रुग्णवाहिका
२५ सप्टेंबर जागतिक
२५ सप्टेंबर जागतिक फार्मसिस्ट दिन
तुमच्या औषधांविषयी अधिक जाणून घ्या तुमच्या फार्मसिस्टना विचारा...
औषधनिर्माणशास्त्र (फार्मसी) क्षेत्रातील भारत आणि भविष्यातील माझं योगदान
सूज (Inflammation)
क्षयरोग (टीबी) वरील औषधउपचार...
एड्स: समज गैरसमज
कर्करोग (कॅन्सर)
घरी औषधे वापरताना...
परिशिष्ट: शब्दावली वैज्ञानिक वैद्यकीय/आरोग्यविषयक इंग्रजीशब्दांना पर्यायी मराठी शब्द
चित्र दालन
मन की बात
रक्तपेढी (ब्लड बँक)
२५ सप्टेंबर जागतिक फार्मसिस्ट दिन फार्मसिस्ट तुमच्या आरोग्यासाठी
जागतिक कर्करोग दिनानिमित्त निम प्रमाण व त्याचे दुष्परिणाम या विषयी जनजागृती करणारा व्हिडिओ
पावडर फॉर रिकंस्ट्युट्यूशन (पुनर्रचना औषध पूड/चूर्ण)
लग्न जुळवण्यापूर्वी रक्तगट का पहिला जातो....?
आय ड्रॉप वापरताना घ्यायची काळजी...
गर्भावस्थेत महिलांनी औषधे वापरू नये...
जेनेरिक औषधे ब्रँडेड औषधांच्या तुलनेत इतकी स्वस्त का असतात व ती ब्रँडेड औषधांप्रमाणेच परिणामकारक असतात का?
फार्मसी हे प्रोफेशन आहे,बिझनेस नव्हे!
क्लिनिकल फार्मासिस्ट
देश जिंकणार,कोरोना हारणार!
फार्मासिस्ट म्हणजे केवळ औषधविक्रेता मेडिकलवाला नव्हे! औषध तिथे फार्मासिस्ट हा हवाच!