Android app on Google Play iPhone app Download from Windows Store

 

प्रकरण १९

टेरा नोव्हा मोहीमेवर येण्यापूर्वी  व्हाईस अ‍ॅडमिरल सर फ्रान्सिस चार्ल्स ब्रिजमन स्कॉटचा वरिष्ठ अधिकारी होता. त्याला लिहीलेल्या पत्रात स्कॉट म्हणतो,
" हे पत्रं तुमच्यापर्यंत पोहोचेल अशी मला आशा आहे. आमचा शेवट अगदी जवळ आलेला आहे ! नौदलात असताना तुमच्या हाताखाली काम करण्याचा जो बहुमान मला मिळाला, त्याबद्दल मी तुमचा आभारी आहे. या मोहीमेवर तुलनेने तरुण अधिका-यांची अपेक्षेपेक्षा लवकर दमछाक झाली ! दुर्दैवाने आम्ही या कठीण परिस्थितीत सापडलेलो असलो,  तरीही आम्ही धीराने मृत्यूला सामोरं जाण्याचा आमचा निर्धार आहे ! लेडी ब्रिजमनना आमचा निरोप सांगा !"

व्हाईस अ‍ॅडमिरल सर जॉर्ज ले क्लर्क इगर्टनला स्कॉटने लिहीलं,
" आमचा अंत आता जवळ आलेला आहे. आम्ही दक्षिण धृवावर पोहोचण्यात यशस्वी झालो. आतापर्यंतचा सर्वात मोठा प्रवास आम्ही केला आहे !
आमच्या सहका-यांची खालावलेली प्रकृती हे आम्ही सुखरुप परत न येण्यामागचं एक कारण असलं, तरीही परतीच्या वाटेवर बिघडलेलं हवामान आणि घसरलेलं तापमान यांच्यामुळे ख-या अर्थाने आम्ही हतबल झालो आहोत. धृवावर पोहोचताना आम्हाला जेवढे श्रम पडले, त्याच्या तिप्पट शक्ती बॅरीअर ओलांडण्याच्या प्रयत्नात खर्च झाली आहे. माझा अंदाज आणि आडाखा पूर्णपणे चुकला आहे !

नौदलाच्या परंपरेनुसार माझ्या पत्नीची योग्य ती काळजी घेतली जावी अशी माझी विनंती आहे ! गुड बाय् ! "
टेरा नोव्हा मोहीमेची खर्चाची बाजू सांभाळणा-या सर एडगर स्पेयरला स्कॉटने लिहीलं,
" आमची वेळ आता आली आहे ! मोहीमेच्या दृष्टीने ही बाब दुर्दैवी असली, तरी आम्ही दक्षिण धृवावर पोहोचण्यात यशस्वी झालो हे मी मुद्दाम नमूद करू इच्छीतो ! आम्ही मरणाला सामोरं जाण्याची तयारी केलेली आहे. अखेरच्या क्षणापर्यंत आमची झुंज सुरूच राहील !"आपल्या पत्रात पुढे स्पेयरने केलेल्या मदतीबद्दल स्कॉटने त्याचे कृतज्ञतापूर्वक आभार मानले होते.

सर जेम्स बॅरीला लिहीलेल्या पत्रात स्कॉटने आपल्या पत्नीची काळजी घेण्याची विनंती केली. बॅरी स्कॉटच्या मुलाचा - पीटरचा गॉडफादर होता.
" आम्ही अत्यंत अवघड जागी येऊन पोहोचलो आहोत. दक्षिण धृवावर पोहोचण्यात आम्ही यशस्वी झालो असलो, तरीही पुन्हा इंग्लंडला परतणं आम्हाला शक्यं नाही ! परतीच्या वाटेवर आमच्या सहका-यांच्या अंतिम क्षणापर्यंत आम्ही त्यांची साथ सोडली नव्हती. त्यांनी धैर्याने मृत्यूला कवटाळलं आणि त्यांच्याप्रमाणेच शेवट्च्या क्षणापर्यंत आमचा मृत्यूशी संघर्ष सुरूच राहील ! आपल्या पुढच्या मोहीमांवर मी तुझ्याबरोबर नसेन याचं मला वाईट वाटत आहे, परंतु त्याला इलाज नाही. मी, विल्सन आणि एडगर इव्हान्स - आमच्या तिघांच्याही विधवांना नौदलाकडून योग्य तो मोबदला मिळेल यासाठी शक्यं ते प्रयत्न करण्याची जबाबदारी मी तुझ्यावर सोपवित आहे ! पीटरची काळजी घे !"
स्कॉटने नंतर या पत्राला आणखीन परिच्छेद जोडले. तो म्हणतो,
" आमचा शेवट आता फार दूर नाही. आत्महत्येचा विचार आमच्या मनात आला होता, परंतु आम्ही नैसर्गिक मृत्यूची प्रतिक्षा करण्याचा निश्चय केला आहे ! तुझी मैत्री हा माझ्या आयुष्यातील सर्वात मोठा आनंदाचा ठेवा आहे ! पीटरची काळजी घे ! त्याला योग्य मूल्ये आणि इंग्लिश परंपरांची शिकवण दे ! मृत्यूशय्येवर असलेल्या तुझ्या मित्राची विनंती तू नाकारणार नाहीस याची मला खात्री आहे ! गुड बाय !"
टेरा नोव्हा मोहीमेचा क्राईस्टचर्च इथे असलेला प्रतिनिधी सर जोसेफ किन्सीला लिहीलेल्या पत्रात स्कॉट म्हणतो,
" आमचा खेळ संपला आहे ! गेल्या चार दिवसांपासून सुरू असलेल्या हिमवादळाने आम्हाला या ठिकाणी अडकवून ठेवलं आहे ! या शेवटच्या क्षणी मला सतत कॅथलीन आणि पीटरची आठवण येते आहे. त्यांच्यासाठी शक्यं ते सर्व कर अशी माझी तुला विनंती आहे ! मोहीमेतील उरलेल्या लोकांची काळजी घेण्यास तू समर्थ आहेस याबद्दल मला तिळमात्रंही शंका नाही !
कॅथलीन आणि पीटर यांना तुझ्या सुपुर्द केल्यावर मला फारशी काळजी नाही. मृत्यूचं मला भय वाटत नाही. राष्ट्राला आमचा अभिमान वाटेल अशी आशा आहे. आमच्या खडतर आणि विक्रमी प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात दुर्दैवाने आम्हाला हिमवादळाने गाठल्यामुळे आमचा मार्ग खुंटला ! परंतु दक्षिण धृव गाठण्याच्या उद्दीष्टात आम्ही पूर्ण यशस्वी झालो आहोत."
आपल्या मेव्हण्याला लिहीलेल्या पत्रात त्याने आपल्या कुटुंबियांसाठी केलेल्या आर्थिक तरतूदीविषयी सूचना दिल्या,
" माझ्याजवळ असलेली सर्व संपत्ती - सुमारे २००० पौंड - मी माझ्या आईच्या नावाने मागे ठेवत आहे ! नौदलाकडून आणखीन भरपाई मिळेल ! स्पेयरची भेट घेऊन कॅथलीनच्या कायदेशीर हक्कांबाबत बोलणी कर !"
कॅथलीनला लिहीलेल्या पत्रात स्कॉट म्हणतो,
" या शेवटच्या क्षणी तुझी आणि पीटरची सतत आठवण येते आहे ! पीटरला खेळाव्यतिरिक्त निसर्गाची ओढ लागेल याकडे लक्षं दे. तो कोणत्याही प्रलोभनाला किंवा वाईट सवयींना बळी पडणार नाही याची काळजी घे ! कोणत्याही परिस्थितीचा मुकाबला करण्यासाठी तो सक्षम असेल यासाठी त्याला तयार कर !

माझ्या बॅगमध्ये मी दक्षिण धृवावर लावलेल्या राष्ट्रध्वजाचा एक लहानसा तुकडा आणि अ‍ॅमंडसेनचा काळा झेंडा आहे ! युनियन जॅकचा छोटासा तुकडा राजेसाहेब आणि राणी अलेक्झांड्रा यांना पोहोचवण्याची व्यवस्था कर ! सर क्लेमेंट्स मार्कहॅमची गाठ घेऊन त्यांनी या मोहीमेवर माझी नियुक्ती केल्याचा मला कोणताही पश्चात्ताप झालेला नाही असा निरोप दे !

आमच्या या मोहीमेबद्दल किती सांगू आणि किती नाही अशी माझी अवस्था झाली आहे ! घरच्या उबदार वातावरणात आराम करण्यापेक्षा आमचा हा प्रवास किती थरारक होता ! दक्षिण धृवावर पोहोचणारे आम्ही सर्वप्रथम ब्रिटीश नागरीक होतो याचा मला अभिमान आहे ! परंतु याची जी किंमत  मोजतो आहोत याची मात्रं आम्हाला अपेक्षा नव्हती ! अगदी शेवटच्या क्षणी आम्हाला देवाचं बोलावणं यावं यामागे निश्चीतच काहीतरी संकेत असावा ! गुड बाय !"
विल्सनच्या पत्नीला लिहीलेल्या पत्रात आपल्या सर्वात विश्वासू सहका-याबद्दल स्कॉटने गौरवोद्गार काढले,
" तुम्हाला हे पत्रं मिळालंच तर  मी आणि बिल शेवटच्या क्षणापर्यंत एकत्र होतो हे कळून येईल. या जगाचा एकत्र निरोप घेण्याचा आमचा निर्धार आहे ! शेवटच्या क्षणापर्यंत तो आनंदी आणि दुस-याच्या मदतीला तत्पर आहे ! ज्या परिस्थितीत आम्ही सापडलो आहोत त्याबद्द्ल या शेवटच्या क्षणीही तो मला दोष देत नाही हा त्याचा मोठेपणा आहे ! ज्या शौर्याने तो आपलं आयुष्यं जगला, त्याच वीरोचित धैर्याने तो मृत्यूला सामोरा गेला हे ऐकून तुमचा भार हलका होईल अशी मला आशा आहे. माझ्या सर्वोत्कृष्ट सहका-याच्या येऊ घातलेल्या मृत्यूचं दु:ख सहन करण्याची तुम्हांला शक्ती मिळावी अशी माझी प्रार्थना आहे !"
बॉवर्सच्या आईचंही स्कॉटने सांत्वन केलं. तिला लिहीलेल्या पत्रात तो म्हणतो,
" तुम्हाला होणा-या दु:खात मी पूर्णपणे सहभागी आहे ! आमचा शेवट आता जवळ आला आहे. शेवटपर्यंत मला साथ देणा-या सहका-यांमध्ये हेनरी आहे याचा मला अभिमान आहे ! त्याची झुंजार आणि लढाऊ वृत्ती आणि दुर्दम्य आशावाद याच्या जोरावर या अंतिम क्षणीही आम्ही आनंदात आहोत !  शेवटच्या क्षणापर्यंत त्याला तुमची आणि आपल्या बहिणींची सतत आठवण येते आहे ! गॉड ब्लेस यू !"स्कॉटने आपला अंतिम संदेश ब्रिटीश जनतेच्या नावाने लिहीला होता. त्यात वेळोवेळी आपण घेतलेल्या निर्णयांचं समर्थन आणि मोहीमेच्या अपयशाबद्दल स्पष्टीकरण केलेलं होतं.

" आम्ही सर्वजण सुरक्षित परत न येण्यामागे मोहीम आखण्यात आणि राबवण्यात राहीलेली कोणतीही त्रुटी अथवा चूक हे कारण नसून अनेक दुर्दैवी घटना आणि आम्ही पत्करलेले धोके कारणीभूत आहेत. अर्थात पत्करणं हे अत्यावश्यक होतं.

१.  मार्च १९११ मध्ये आमचे अनेक घोडे मरण पावले. त्यामुळे पूर्वी ठरलेल्या दिवसापेक्षा उशीरा निघणं आम्हाला भाग पडलं ! घोड्यांची संख्या कमी झाल्यामुळे सामानातही आम्हाला काटछाट करावी लागली.

२.  आम्ही दक्षिण धृवाकडे जात असताना असलेलं प्रतिकूल हवामान आणि ८३ अंश अक्षवृत्तावर आम्हांला अडकवून ठेवणारं हिमवादळ यामुळे आम्हाला किमान पाच दिवसांचा उशीर झाला.

३.  हिमवादळामुळे बिअर्डमूर ग्लेशीयरच्या पायथ्याशी जमा झालेल्या भुसभुशीत बर्फाच्या थरामुळे आमचा वेग मंदावला.
या सर्व परिस्थितीचा आम्ही धैर्याने मुकाबला केला आणि त्यावर मात करण्यात यशस्वी झालो, परंतु त्यामुळे आमच्या उपलब्ध असलेल्या सामग्रीवर त्याचा विपरीत परिणाम झाला.

आमची सर्व सामग्री, कपडे आणि दोन डेपोंमधील अंतर याचं नियोजन अचूक आणि उत्कृष्ट होतं आणि दक्षिण धृवापर्यंतच्या ७०० मैलांच्या प्रवासात ते वारंवार दिसूनही आलं. पोलर पार्टी परतीच्या वाटेवर असताना आमच्यापाशी आवश्यकतेपेक्षा जास्त सामग्री शिल्लक असेल अशीच आमची अपेक्षा होती. ज्याच्या शारिरीक क्षमतेबद्दल आम्हाला सर्वात जास्तं खात्री होती, तो एडगर इव्हान्स बळी पडला नसता तर आम्ही परतण्यात नक्कीच यशस्वी झालो असतो.

योग्य हवामान असेल तर बिअर्डमूर ग्लेशीयर पार करणं हे तितकंस कठीण नाही ! परंतु परतीच्या वाटेवर एक दिवसही हवमान अनुकूल नव्हतं. त्यातच इव्हान्सच्या अवस्थेमुळे आमच्या हालअपेष्टांत अधिकच भर पडली. त्याच्या मृत्यूच्या धक्क्यातून सावरणं आम्हाला जवळपास अशक्यंच झालं. त्यातच हिवाळ्याला लवकर सुरवात झाल्याने भराभर वाटचाल करणं अधिकच कठीण होत गेलं.

परंतु ग्रेट आईस बॅरीअरवर आमची जी ससेहोलपट झाली, त्याच्याशी तुलना करता वरील परिस्थिती उत्तम होती असंच म्हणावं लागेल ! परतीच्या मार्गावर आम्ही साधनसामग्रीची योग्य ठिकाणी तरतूद केलेली होती, परंतु प्रतिकूल हवामानापुढे मात्रं आमचा निरुपाय होता. धृवावर जाताना ८५ आणि ८६ अंश अक्षवृत्तावर तापमान अनुक्रमे -२० आणि -३० डिग्री सेल्सीयस होतं, परंतु बॅरीअरवर, ८२ अंश अक्षवृत्तवर - दहा हजार फूट कमी उंचीवर - तापमान -४७ अंशापर्यंत घसरलं होतं ! आमच्या वाटचालीला खीळ बसण्याचं मुख्य कारण हे घसरलेलं तापमान आणि जोडीला सतत जोरदार वेगाने वाहणारे बोचरे वारे हे होतं. अचानकपणे झालेल्या हवामानातील या बदलाचं माझ्यापाशी कोणतंही स्पष्टीकरण नाही. इतिहासात अशा हवामानातून कोणा मनुष्यप्राण्याने महिनाभर मार्गक्रमणा केली असेल असं मलातरी वाटत नाही ! यावरही आम्ही मात करु शकलो असतो, परंतु लेफ्टनंट ओएट्सच्या पायाची दुखापत, वाटेतील डेपोमध्ये असलेली इंधनाची कमतरता आणि सर्वात शेवटचं म्हणजे सुरू असलेलं हिमवादळ , यामुळे आम्ही एक टन डेपो पासून अवघ्या ११ मैलांवर अडकलो आहोत. अर्थात याचा अर्थ आम्हांला परतीच्या वाटेवर इतरांची योग्य साथ मिळाली नाही असा निष्कर्ष काढणं मात्रं योग्य नाही. एक टन डेपोमध्ये आम्हाला इंधन मिळण्याची शेवटची आशा होती. आम्ही इथे पोहोचलो त्या दिवशी आमच्यापाशी दोन दिवसांपुरते अन्नपदार्थ आणि एक दिवस पुरेल इतकंच इंधन शिल्लक होतं ! मात्रं गेले चार दिवस सतत घोंघावणा-या वादळामुळे तंबूतून बाहेर पाय टाकणंही आम्हाला साध्यं झालेलं नाही !

आम्ही अतिशय अशक्तं झालो आहोत. लिखाणाचे श्रमही आता नकोसे झालेले आहेत. व्यक्तिशः मला या प्रवासाचा कोणताही पश्चात्ताप झालेला नाही. इंग्लिश माणसांचं धैर्य आणि सहनशक्ती, कोणत्याही परिस्थितीत आपल्या सहका-यांना मदत करण्याची वृत्ती आणि धीरोदत्तपणे मृत्यूला कसं सामोर जावं हे या मोहीमेतून आम्ही दाखवून दिलेलं आहे ! आम्ही पूर्ण विचाराअंती आवश्यक तो धोका पत्करला होता. दुर्दैवाने निसर्ग आमच्याविरुद्ध उभा ठाकला, परंतु आमची कोणतीही तक्रार नाही. परमेश्वराच्या इच्छेपुढे मान तुकवून आम्ही आमचं भवितव्य स्वीकारलं आहे ! आमच्या देशाचा मानबिंदू असलेल्या या मोहीमेसाठी आमचे प्राण खर्ची पडले आहेत याचा आम्हाला अभिमान आहे. मागे राहिलेल्या आमच्या कुटुंबियांची आमच्या देशवासियांनी काळजी घ्यावी अशी आमची विनंती आहे !

आम्ही सुखरुप परत आलो असतो तर असामान्य शौर्य, सहनशक्ती आणि जिगरबाज लढाऊ वृत्तीने भरलेल्या कहाण्या सर्वांना सांगू शकलो असतो. आमचे मृतदेह आणि आमच्यापाशी असलेल्या नोंदींवरुन सर्व कथा तुमच्या ध्यानात येईल अशी मला खात्री आहे. आपल्या गौरवशाली राष्ट्राच्या आणि वैभवशाली परंपरेच्या छायेत आमच्या सर्व सुहृदांची योग्य ती काळजी घेतली जाईल अशी आम्हाला खात्री आहे !

रॉबर्ट स्कॉट. "
चेरी-गॅराड आणि डिमीट्री परतल्यावर आणि त्यांच्याकडून स्कॉटची कोणतीही माहीती न मिळाल्याने सर्वांनाच चिंतेने ग्रासलं होतं. केप इव्हान्सला उपस्थित असलेल्यांपैकी अ‍ॅटकीन्सन सर्वात वरिष्ठ अधिकारी होता. त्याने कोहेनच्या साथीने स्कॉटला गाठण्यासाठी शेवटचा प्रयत्न करण्याचा निर्णय घेतला.

२६ मार्चला अ‍ॅटकिन्सन आणि कोहेनने हट पॉईंटहून एक टन डेपोची वाट पकडली.

दोघांनाही स्लेज चालवण्याचा अनुभव नव्हता आणि चेरी-गॅराड आणि डिमीट्रीबरोबर नुकतेच एक टन डेपो पर्यंत जाऊन आल्यामुळे कुत्र्यांना पुन्हा कामाला जुंपणं अ‍ॅटकिन्सनला क्रूरपणाचं वाटत होतं. त्यांच्यापुढे पदयात्रेशिवाय दुसरा पर्याय नव्हता.

स्कॉटच्या मूळ योजनेप्रमाणे ते २७ मार्चपर्यंत परत येणार होते, त्यामुळे हट पॉईंटवरील इतरांना वरकरणी काळजी वाटत नसली तरी सर्वजण अस्वस्थं झालेले होते. त्यातूनच त्यांना निरनिराळे भास होण्यास सुरवात झाली. चेरी-गॅराड म्हणतो,

" कुत्र्यांच्या भुंकण्याचा आवाज आला की कोणीतरी येत असल्याची आमची खात्री पटत असे. कोहेनने येणा-या माणसांना योग्य दिशा कळावी म्हणून स्वयंपाकाच्या खोलीत मेणबत्ती लावून ठेवण्याची सूचना केली ! एकदा तर आम्हाला दारावर चार-पाच वेळा थाप पडल्याचा आवाज आला. धावत बाहेर जाऊन आम्ही पाहीलं तर एक चिटपाखरूही नजरेस पडेना ! जणू काहीतरी भुताटकी झाली होती आणि आलेली माणसं अदृष्य झाली होती ! दारावर थापा मारल्याच्या आलेल्या आवाजाचं स्पष्टीकरण एकच असू शकत होतं. त्या दाराजवळ झोपणा-या आमच्या कुत्र्याने अंग झटकल्यावर त्याच्या शेपटीचे फटकारे दारावर बसले होते आणि तो आवाज आला होता. आदल्या रात्री अ‍ॅटकिन्सनला पावलांचा आवाज ऐकू आल्यासारखं वाटत होतं !"
स्कॉटने आपल्या डायरीत नोंद केली,
" २१ तारखेपासून आम्ही या ठिकाणी अडकलो आहोत. हिमवादळाचा जोर कमी होण्याचं कोणतंही चिन्हं दिसत नाही. २० तारखेला आमच्यापाशी प्रत्येकाला दोन कप चहा करता येईल इतकंच इंधन आणि दोन दिवस पुरेल इतके अन्नपदार्थ शिल्लक होते. रोज आम्ही ११ मैलांवर असलेल्या एक टन डेपोकडे जाण्याची तयारी करत असू, परंतु हिमवादळापुढे आमचा नाईलाज होता. दिवसेदिवस आम्ही अधिकाधीक अशक्त होत चाललो आहोत. आमचा शेवट आता काही तासांवर आला आहे !

या पुढे अधिक लिहीणं दुर्दैवाने मला शक्यं होईल असं वाटत नाही.

कृपया आमच्या लोकांची काळजी घ्या !

- रॉबर्ट स्कॉट "
स्कॉटच्या डायरीतील ही शेवटची नोंद होती !
२९ मार्च १९१२ !

कॅप्टन रॉबर्ट फॅल्कन स्कॉट, लेफ्टनंट हेनरी रॉबर्ट्सन बॉवर्स आणि डॉ. एडवर्ड विल्सन यांना काही तासांतच - कदाचित एक-दोन दिवसात मृत्यूने आपल्या कवेत घेतलं असावं !


डॉक्टर एडवर्ड विल्सन


कॅप्टन हेनरी रॉबर्टसन 'बर्डी' बॉवर्स


स्कॉटचा दक्षिण धृवाचा मार्ग

कॅप्टन रॉबर्ट फॅल्कन स्कॉट, लेफ्टनंट हेनरी रॉबर्ट्सन बॉवर्स आणि डॉ. एडवर्ड विल्सन यांना काही तासांतच - कदाचित एक-दोन दिवसात मृत्यूने आपल्या कवेत घेतलं असावं !

३० मार्चला अ‍ॅटकिन्सन आणि कोहेन कॉर्नर कँपवर पोहोचले होते. वाटेत टेडी इव्हान्सची स्लेज त्यांना आढळून आली होती. वा-याचा जोर वाढतच होता. तापमान घसरत चाललं होतं. हिवाळा तोंडावर आला होता. सर्व परिस्थितीचा विचार करुन अ‍ॅटकिन्सनने परत फिरण्याचा निर्णय घेतला.  तो म्हणतो,

" एखाद्या डेपोवर अथवा कँपवर ते असतील तरच त्या परिस्थितीत त्यांच्यापर्यंत पोहोचणं शक्यं होतं, अन्यथा  त्यांना शोधणं अशक्यंच होतं. आम्ही सात दिवसाची सामग्री कॉर्नर कँपवर ठेवली होती. जर ते इथवर पोहोचलेच तर हट पॉईंटला पोहोचण्यासाठी त्यांना ती सामग्री पुरेशी होती, परंतु त्यांना मृत्यूने गाठलं असावं अशी माझ्या अंतर्मनाला खात्री पटली होती !"
१ एप्रिलला अ‍ॅटकिन्सन आणि कोहेन हट पॉईंट्ला परतले.

" दुर्दैवाने पोलर पार्टी आता परतून येणार नाही हे सत्य आम्हाला पचवावं लागेल !" चेरी-गॅराडने आपल्या डायरीत नोंद केली, " आमच्यापरिने आम्ही सर्व प्रयत्न केले. आणखीन काही करणं आमच्या हातात नाही. आता लवकरात लवकर केप इव्हान्स गाठणं हेच मुख्य उद्दीष्टं असेल."
टेरा नोव्हा न्यूझीलंडला पोहोचलं !

न्यूझीलंडमध्ये स्कॉट कडून आलेला शेवटचा संदेश बिअर्डमूर ग्लेशीयरवरून टेडी इव्हान्सबरोबर आला होता. स्वतः इव्हान्स, सिम्प्सन, टेलर, पॉन्टींग, डे, मेअर्स, क्लिसॉल्ड अंटार्क्टीकाहून परतले होते.

स्कॉटकडून आलेल्या शेवटच्या बातमीपर्यंत त्याने सतत प्रतिकूल हवामानाची आणि पृष्ठभाग वाटचालीस कठीण असल्याची तक्रार केली होती. तुलनेने अ‍ॅमंडसेनला सर्व गोष्टी अनुकूल होत्या असा ब्रिटीश वृत्तपत्रांचा दावा होता. नॉर्वेजियन वृत्तपत्रांच्या मते मात्रं अशी तुलना निरर्थक होती. अ‍ॅमंडसेनलाही चार दिवस हिमवादळामुळे अडकून पडावं लागलं होतं. डेव्हील्स गार्डन ग्लेशीयर आणि डेव्हील्स बॉलरूम इथे त्यालाही अत्यंत खडतर प्रदेशातून वाटचाल करावी लागली होती. दक्षिण धृवासारख्या मोहीमेत हे सर्व गृहीत धरुनच चालायला हवं आणि त्याविषयी तक्रार करू नये असं नॉर्वेजियन वृत्तपत्रांचं मत होतं.

ब्रिटीश वृत्तपत्रांचा अ‍ॅमंडसेनविषयीचा तिटकारा कायम होता. स्कॉटने इव्हान्स बरोबर पाठवलेल्या संदेशात त्याने आणखीन एक वर्ष शास्त्रीय संशोधनासाठी अंटार्क्टीकामध्ये राहणार असल्याचं  नमूद केलं होतं. ब्रिटीश वृत्तपत्रांनी ते लगेच उचलून धरलं ! त्यांच्या मतानुसार दक्षिण धृवावर पोहोचणं यात शर्यतीचा प्रश्नंच नव्हता ! स्कॉट अंटार्क्टीकामध्ये करत असलेलं शास्त्रीय संशोधनाचं कार्य हे दक्षिण धृव पादाक्रांत करण्यापेक्षाही जास्तं महत्वाचं होतं !

चेरी-गॅराडने बिअर्डमूर ग्लेशीयरवरुन परत फिरलेल्या दिवसाच्या स्मृती आपल्या डायरीत पुन्हा नोंदवल्या,

" अ‍ॅटकिन्सन आणि विल्सनने पुढे जाणा-या पार्टीत कोणाचा समावेश असावा यावर सविस्तर चर्चा केल्याचं अ‍ॅटकिन्सनने मला सांगितलं. ओएट्सची दमछाक झाली आहे. स्कॉटला त्याला पुढे नेण्यात रस आहे, परंतु स्वतः ओएट्स मात्रं फारसा उत्सुक दिसत नाही. अर्थात तो नकारही देत नाही ! बॉवर्स आणि एडगर इव्हान्सचीही तीच अवस्था आहे असं दोघांचं एकमत आहे ! लॅशीचंही बॉवर्स आणि इव्हान्सबद्दल असंच मत आहे. क्रेनही थकल्याचं विल्सनचं मत आहे, परंतु अ‍ॅटकिन्सनला तसं वाटत नाही !"
कँपबेलची तुकडी उत्तरेला इव्हान्स कोव्हच्या परिसरात अडकली होती ! त्यांच्याजवळ अतिशय प्रमाणात अन्नपदार्थ शिल्लक होते. मात्रं सील आणि पेंग्वीन तसेच इतर माशांची मुबलक शिकार उपलब्ध होती !

१७ एप्रिलला अ‍ॅटकिन्सन, राईट, कोहेन आणि विल्यमसन केप इव्हान्सहून कँपबेलच्या तुकडीला गाठण्याच्या कामगिरीवर निघाले. २० एप्रिलला ते बटर पॉईंटला पोहोचले. परंतु बर्फात पडलेल्या भेगेमुळे त्यांचा पुढे जाण्याचा मार्ग खुंटला होता. सहा दिवसांची सामग्री बटर पॉईंटला ठेवून २३ एप्रिलला ते हट पॉईंटला परतले.

१ मे ला अ‍ॅटकिन्सन, चेरी-गॅराड आणि डिमीट्री केप इव्हान्सला जाण्यासाठी निघाले. हवामान अत्यंत प्रतिकूल होतं. पोलर नाईटला काही दिवसांपूर्वीच सुरवात झाली होती. केप इव्हान्सला पोहचत असतानाच अ‍ॅटकिन्सनने चेरी-गॅराडला प्रश्न केला,

" हिवाळ्यानंतर तू कँपबेलच्या शोधात जाशील का स्कॉटच्या ?"
" अर्थात कँपबेलच्या !" चेरी-गॅराड उत्तरला, " जिवंत माणसांचा शोध घेऊन त्यांना वाचवणं जास्तं महत्वाचं आहे !"

३१ मे ला अ‍ॅमंडसेन ब्युनॉस आयर्सला पोहोचला. दक्षिण धृवाच्या मोहीमेला अमूल्य मदत करणा-या डॉन पेड्रो क्रिस्तोफर्सनशी अ‍ॅमंडसेनची प्रथमच भेट झाली ! दक्षिण धृवाच्या वाटेवर असताना त्याने ज्या पर्वताला डॉन पेड्रोचं नाव दिलं होतं, त्याचं मोठं छायाचित्रं अ‍ॅमंडसेनने त्याला दिलं !

डॉन पेड्रोच्या एका बंगल्यावर अ‍ॅमंडसेनने मुक्काम ठोकला आणि दक्षिण धृवाच्या आपल्या मोहीमेवर पुस्तक लिहीण्याच्या कामात तो गढून गेला ! पैशाच्या कमतरतेअभावी उत्तरेची मोहीम लांबणीवर टाकत असल्याचं त्याने नॅन्सनला कळवलं. आपल्या मोहीमेतील साथीदारांना देण्यासाठीही अ‍ॅमंडसेनकडे पैसे शिल्लक नव्हते ! स्वखर्चाने सर्वजण नॉर्वेला परतले. जालांड म्हणतो,

" मोहीमेत भाग घेतल्याबद्दल आम्हाला एक पैसाही मिळाला नाही ! पुढे कधी मिळेल असं वाटत नाही !"
कँपबेलच्या तुकडीने हिवाळ्यातही आपलं संशोधन कार्य सुरुच ठेवलं होतं. आपल्यापाशी असलेले अन्नपदार्थ पुरवून खाण्यावर त्यांनी भर दिला होता. त्यांच्यापैकी काहीजणांना फ्रॉस्टबाईटने ग्रासलं, परंतु सुदैवाने गंभीर परिस्थिती उद्भवली नव्हती. अन्नातील अनियमिततेमुळे जवळपास सगळ्यांनाच अपचनाचा त्रास होत होता ! सुदैवाने सीलच्या मांसाचा आहारात नियमीत समावेश असल्याने स्कर्व्हीपासून मात्रं संरक्षण मिळालं होतं. तापमान -६० अंश सेल्सीयसपर्यंत खाली उतरलं होतं !

केप इव्हान्सला अद्याप तेरा माणसं शिल्लक होती. अ‍ॅटकिन्सन सर्वात वरिष्ठ अधिकारी होता. त्याच्यासह चेरी-गॅराड, राईट, डिमीट्री, डेबेनहॅम, ग्रान, नेल्सन, लॅशी, क्रेन, कोहेन, हूपर, विल्यमसन आणि आर्चर यांचा तिथे मुक्काम होता.

अ‍ॅटकिन्सनने सर्वांचं मनोधैर्य टिकवून धरलं होतं. तो उत्कृष्ट संघटक होता. त्याच्यात नेतृत्वगुण पुरेपूर भरलेले होते. सर्वांना त्याने वेगवेगळ्या कामांत गुंतवलं होतं.

डिमीट्रीच्या जोडीने स्वतः अ‍ॅटकिन्सनने कुत्र्यांच्या देखभालीची जबाबदारी स्वीकारली होती. खेचरांचा ताबा लॅशीकडे होता. नेल्सनवर सागरीजीवनाचा अभ्यास करण्याचं काम सोपवण्यात आलं होतं. राईटचं हवामानविषयक संशोधन सुरुच होतं. डेबनहॅमवर फोटोग्राफी आणि भूगर्भशास्त्राची जबाबदारी होती. अन्नसामग्रीची तजवीज आणि योग्य ते रेशनिंग करण्याचं काम ग्रानकडे होतं. स्लेजची दुरुस्ती करुन त्यांना तयार करण्याची जबाबदारी क्रेनवर होती. हूपर, कोहेन आणि विल्यमसन इतरांना सर्व कामात मदत करत होते. साऊथ पोलर टाईम्सचं पुनरुज्जीवन करण्यात आलं होतं. आदल्या वर्षीप्रमाणेच चेरी-गॅराडकडे त्याचं संपादकपद होतं. त्याखेरीज मोहीमेतील रोजच्या घटनांची नोंद ठेवण्याचं कामही त्याच्यावर होतं.

" एकट्या अ‍ॅटकिन्सनने आम्हाला सर्वांना सावरलं होतं !" ग्रान म्हणतो, " त्याने कधीही कोणालाही कोणताही आदेश दिला नाही. तो फक्त विचार मांडत असे ! सर्वांना तेवढंच पुरेसं होतं !"
आपल्या गमावलेल्या साथीदारांचा विचार मनात न येणं मात्रं निव्वळ अशक्यं होतं. राईट म्हणतो,
" चेरी नेहमी आनंदी आणि हसतमुख असे. मात्रं विल्सन आणि बॉवर्स या आपल्या दोन जिवलग मित्रांची आठवण आली की तो खिन्न होत असे !"
२ जुलैला जालांड आणि फ्रामवरील इतर सर्वजण नॉर्वेला परतले. पत्रकारांनी त्यांच्यावर टेरा नोव्हा मोहीम आणि स्कॉट या विषयांवरील प्रश्नांचा भडीमार केला, मात्रं बहुतेक प्रश्नांवर त्यांनी काहीही बोलण्यास नकार दिला. स्कॉट दक्षिण धृवावर पोहोचला याबद्दल मात्रं कोणालाच शंका नव्हती, परंतु परतीच्या वाटेवर तो आपल्या मुख्य बेसवर पोहोचला नसल्याची बहुतेकांना भीती वाटत होती ! सर्वात मोठा धोका होता तो स्कर्व्हीचा ! स्कॉट सुखरुप परत यावा अशीच सर्वांची इच्छा होती.
स्कॉटच्या पोलर पार्टीने मार्चमध्येच या जगाचा निरोप घेतल्याची कोणालाही कल्पना नव्हती.

१९१२ च्या सप्टेंबरमध्ये अ‍ॅमंडसेनने फ्रामवरील मोहीमेबद्दल आपलं पुस्तक प्रकाशित केलं. ब्रिटीश वृत्तपत्रांनी अ‍ॅमंडसेनवर केलेला टिकेचा भडीमार आणि अ‍ॅमंडसेन केवळ नशिबवान असल्याचं वारंवार केलेला पुनरुच्चार याने नॅन्सन चांगलाच भडकला होता. अ‍ॅमंडसेनच्या पुस्तकाच्या प्रस्तावनेत त्याने लिहीलं,

" नशिब आणि सुदैव याबद्दल कोणीही उगाच दावे न करणं हे अधिक श्रेयस्कर ! दक्षिण धृवाच्या बावतीत अ‍ॅमंडसेनच्या नशिबाचा भाग असलाच तर तो एका साहसी पुरुषाने आपलं लक्ष्यं गाठण्यात केलेल्या प्रयत्नाचा भाग होता !"
३० सप्टेंबरला कँपबेलच्या तुकडीने इनएक्स्प्रेसिबल आयलंड सोडलं आणि केप इव्हान्सची वाट धरली. एक आठवड्यापूर्वीच निघण्याची कँपबेलची योजना होती, परंतु लेव्हीक आणि प्रिस्टली यांनी एक आठवडा वाट पाहण्याची सूचना केली. हवामान अद्यापही अनुकूल नव्हतं. अपु-या अन्नामुळे आणि पचनसंस्था बिघडल्याने सर्वजण हैराण झाले होते. विशेषतः ब्राऊनिंग.

पहिल्या आठवड्यात त्यांनी जेमतेम ३२ मैलाची मजल मारली. दुस-या आठवड्यात त्यांनी ६८ मैल अंतर पार केलं होतं. भर हिमवादळात अंदाजाने त्यांची वाटचाल सुरू होती ! केप इव्हान्स इथे आपल्या स्वागतासाठी कोणी राहीलं असेल किंवा नाही याची त्यांना काहीही कल्पना नव्हती. त्यातच मॅकमुर्डो साउंडच्या उत्तरेला असलेलं ड्रायग्लास्की ग्लेशीयर पार करण्याचं त्यांच्यासमोर आव्हान होतं !

स्कॉटकडून अद्यापही कोणतीही बातमी न आल्याने काहीशा द्विधा मनस्थितीत असलेल्या कॅथलीनने त्याला एका पाठोपाठ एक पत्रं पाठवण्याचा सपाटा लावला होता.