प्रसीदतु देव:!
## 121. प्रसीदतु देव:!
‘रथमानयन्तु पुरुषाः, अद्याहं युगान्तादित्यसन्निभैर्बाणैः राघवं लक्ष्मणं च हनिष्यामि येषां भ्राता हतः, येषां च तनयः, तेषामद्य रिपोर्वधैनाश्रुमार्जनं करोमि। अद्य काकाश्च गृधाश्चापरे मांसशिनः, तांस्तर्पयामि सर्वान् शत्रूमांसेः। कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं, आनीयतां धनुः, येऽत्र शिष्टा राक्षसाः अनुप्रयान्तु मां, अनुप्रयान्तु माम्।’ “हस्तिमानीयताम्!” “हयैयुक्तो रथः स्थाप्यताम्!” “धनुस्त्वर्प्यताम्!” “हा हा, वत्स, जित्वेन्द्रं कथमद्य त्वं लक्ष्मणस्य वशंiगत:? ननु क्रुद्धस्त्वं कालान्तकावपि भिन्नाः! अरे, अद्य मे त्रयो लोकाः, कृत्स्ना पृथ्वी, एकेनेन्द्रजिता हीना शून्येव प्रतिभाति। हा पुत्र, यौवनं, राज्यं लंकां च, रक्षांसि, मातरं, माश्व भार्याश्च विहाय क्व गतोऽसि? वीर, मम नाम मृतस्य त्वया प्रेतकार्याणि कार्याणि, तदद्य विपरीत हि वर्तसे। हा, हा, हा, हा! सुपाश्व, महाबल, अहं युद्धेऽद्य तव पराक्रमं दृष्टुमिच्छामि।” “यदभिरुचितं भवते!” “रथीन्द्र अकम्पन, तव खलु प्रथमो रथा:।” “बाढम्!”
तभ शत-सहस्र-गुल्म-गुल्मपति, भट-सुभट, भीमदर्शन, विकटविक्रम, भीमनाद करते हुए, अपने-अपने वाहनों पर बैठ खड्ग, पट्टिश, शूल, गदा, मुशल, हल, शक्ति, तीक्ष्णधार, कूटमुद्गर ले-लेकर मेदिनी को चरणों की धमक से कंपाते हुए लंका से बाहर चले। उस समय मृदंग, पटह, शंख, कलह के साथ वीरनाद से लंका कांपने लगी।
इसी क्षण, शूलपाणि रुद्र बाघाम्बर धारण किए राक्षस-सैन्य के सम्मुख आ खड़े हुए। सहसा राक्षस-चमू की गति रुक गई। रावण ने देखा तो शस्त्र त्याग, रथ से उतर, बद्धांजलि वाष्पानयन देवाधिदेव की परिक्रमा की। रुद्र ने कहा- “एष रावण:?” “अहं रावणो नाम। येन युद्धे सदानवगणाः शक्रादयोः सुराः निर्जिताः। भग्नः शक्रः, कम्पितो वित्तनाथः, मर्दितः सूर्यपुत्रः। हा देव, भाग्यदग्धोऽहमद्य। परमामहर्षी धूमाक्षः सर्वशास्त्रभृतां वरोः अकम्पनः, प्रबुद्धश्च कुम्भकर्णः। एते परसैन्यानां जेतारः, नित्यमपराजिताः वीराः रामेणाक्लिष्टकर्मणा ससैन्यास्ते हताः। हतो मेघनादो महाकायः। कुम्भनिकुम्भौ, कुम्भकर्णात्मजावुभो। हतभाग्योऽहं रावणो नाम जीवामि, हा, हा, हा, हा!”
शूलपाणि ने अश्रुविमोचन किया। वरद हस्त ऊंचाकर कहा- ‘कथं नाम रावण वैश्रवणानुजो धैर्यमापस्य पुत्रवधसंतस: वैकल्यवशं गत:!’ “प्रसीदतु देवः, काले सम्बोधितोऽस्मि, एषोऽहं भवच्छन्दमनुवर्ते। न ममैव, कुलस्यापि मे भवान् प्रभुः।” “सम्यगाह, धौतकल्मषाङ्गो रावण, अस्मदृष्टिप्रियो हि।” “अनुगृहीतोऽस्मि!” “एह्येहि पुत्र, खेदमपनय।” “कृतसाहसोऽस्मि, आज्ञापयतु भवान् किमनुतिष्ठामि?” “पुत्र, वाष्पवेगस्तु मां बाधते।” “कथं, देवोऽपि वाष्पमुत्सृजति?” “भवतु, भवतु!” “प्रसीदतु भवान्!” “पुत्र, कार्यमत्र गुरुतमम्, प्राप्तो रामो रणातिथिः।” “तोषयिष्ये शरैः।” “तद् गृहाण मे शूलम्।” “सम्पन्नोऽस्मि। यत्र स्थितो रामोऽद्य तत् श्मशानं भविष्यति।” “भवतु, भवतु!”
शूलपाणि धूर्जटि अन्तर्धान हुए। शूलिदत्त शूल को मस्तक पर स्पर्श कर रावण ने वज्रगर्जना की। देवाधिदेव की विभूति से सम्पन्न रावण की समूची सेना गरज उठी। जय-निनाद, भेरी-नाद, शृंगी-रव से आकाश आक्रोश-सा करने लगा।